ซิฟิลิส อาการแต่ละระยะ การตรวจเลือด และสิ่งที่ต้องทำถ้าผลเป็นบวก

ในห้องตรวจ หมอเจอซิฟิลิสบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งในวัยรุ่น วัยทำงาน และคนที่มีคู่เดียวมานานแต่เพิ่งมาตรวจครั้งแรก ข้อมูลเฝ้าระวังของกรมควบคุมโรคปี 2568 ก็สะท้อนภาพเดียวกัน คือผู้ป่วยซิฟิลิสเพิ่มขึ้นต่อเนื่องในรอบสิบปี ข่าวดีคือซิฟิลิสตรวจง่ายด้วยการเจาะเลือด และรักษาหายได้ ปัญหาคือหลายคนไม่รู้ตัวว่าเป็น เพราะอาการมาแล้วก็หายไปเองครับ

ซิฟิลิสคืออะไร ติดต่ออย่างไร

ซิฟิลิส (Syphilis) เกิดจากแบคทีเรีย Treponema pallidum ติดต่อเมื่อเยื่อบุหรือผิวหนังที่มีรอยถลอกสัมผัสกับแผลหรือผื่นที่มีเชื้อ ระหว่างมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ทวารหนัก หรือทางปาก นอกจากนี้ยังส่งต่อจากแม่สู่ทารกในครรภ์ได้ (ซิฟิลิสแต่กำเนิด) ซึ่งอาจทำให้แท้ง ทารกตายในครรภ์ หรือพิการ

ถุงยางอนามัยลดความเสี่ยงได้มาก แต่ถ้าแผลอยู่ตำแหน่งที่ถุงยางไม่ครอบ เช่น ถุงอัณฑะ ริมฝีปาก หรือรอบทวารหนัก ยังติดได้ การติดซิฟิลิสแล้วรักษาหาย ไม่ได้ทำให้มีภูมิคุ้มกัน ติดซ้ำได้อีก

อาการแต่ละระยะ

ระยะแรก (Primary Syphilis)

ประมาณ 3 สัปดาห์ (ช่วง 10–90 วัน) หลังรับเชื้อ จะมี แผลริมแข็ง (Chancre) ตรงจุดที่เชื้อเข้า เช่น อวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือในปาก ลักษณะเป็นแผลขอบนูนแข็ง พื้นแผลเรียบสะอาด มักไม่เจ็บ อาจมีต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบโต แผลหายเองใน 3–6 สัปดาห์ แผลในทวารหนักหรือช่องคลอดมักไม่มีใครสังเกตเห็น

ระยะที่สอง (Secondary Syphilis)

ประมาณ 4–10 สัปดาห์หลังติดเชื้อ เชื้อกระจายทั่วร่างกาย อาการที่พบบ่อยคือ

• ผื่นแดงหรือน้ำตาลแดงตามลำตัว มักขึ้นที่ฝ่ามือฝ่าเท้า ส่วนใหญ่ไม่คัน
• ไข้ต่ำ ๆ อ่อนเพลีย เจ็บคอ ต่อมน้ำเหลืองโตหลายแห่ง
• ผมร่วงเป็นหย่อม ๆ แผลตื้นในปาก หรือตุ่มนูนชื้นบริเวณอวัยวะเพศและทวารหนัก (Condylomata lata) ซึ่งมีเชื้อมาก

อาการระยะนี้ก็หายเองได้อีก ทำให้หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นผื่นแพ้หรือไวรัสทั่วไป

ระยะแฝง (Latent Syphilis)

ไม่มีอาการใด ๆ ตรวจเจอได้จากเลือดเท่านั้น แบ่งเป็น ระยะแฝงต้น (ติดเชื้อไม่เกิน 1 ปี) และ ระยะแฝงปลายหรือไม่ทราบระยะ ซึ่งมีผลต่อสูตรการรักษา

ระยะท้าย (Tertiary Syphilis)

เกิดหลังติดเชื้อหลายปีในคนที่ไม่ได้รักษา เชื้อทำลายหลอดเลือดหัวใจใหญ่ ผิวหนัง กระดูก หรือระบบประสาท ปัจจุบันพบน้อยเพราะคนส่วนใหญ่ได้ยาปฏิชีวนะไปบ้างโดยบังเอิญ แต่ยังเกิดได้

ซิฟิลิสขึ้นตา หู และระบบประสาท เกิดได้ทุกระยะ

นี่คือจุดที่หลายคนไม่รู้ ซิฟิลิสอาจลามเข้าตา (Ocular Syphilis) หู (Otosyphilis) หรือสมอง (Neurosyphilis) ได้ ตั้งแต่ระยะแรก ๆ ไม่ต้องรอหลายสิบปี

การตรวจเลือดซิฟิลิส และการแปลผล

การวินิจฉัยใช้การตรวจเลือด 2 กลุ่มร่วมกัน

• การตรวจไม่จำเพาะ (Non-treponemal) ได้แก่ RPR หรือ VDRL รายงานเป็นค่าไตเตอร์ เช่น 1:8 หรือ 1:32 บอกว่าโรค “กำลังทำงาน” แค่ไหน และใช้ติดตามผลการรักษา
• การตรวจจำเพาะ (Treponemal) ได้แก่ TPHA, TPPA, FTA-ABS หรือ EIA/CLIA บอกว่า “เคยติดเชื้อ” และมักบวกไปตลอดชีวิตแม้รักษาหายแล้ว

ถ้ามีแผล แพทย์อาจป้ายแผลส่งตรวจ PCR หาเชื้อโดยตรงได้ การตรวจ PCR จากปัสสาวะไม่เหมาะกับการคัดกรองซิฟิลิส ดูเหตุผลที่ ตรวจ STI แบบ PCR 14 เชื้อ

ใครควรตรวจซิฟิลิส

• หญิงตั้งครรภ์ทุกคน ตั้งแต่ฝากครรภ์ครั้งแรก และตรวจซ้ำตามแนวทาง
• ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย หญิงข้ามเพศ ผู้ใช้ PrEP และผู้อยู่ร่วมกับ HIV ทุก 3–6 เดือน
• คนที่มีคู่ใหม่หรือหลายคน และคู่ของผู้ที่ได้รับการวินิจฉัย
• ทุกคนที่มีแผลหรือผื่นที่อธิบายไม่ได้ หรือกำลังตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น

ผลบวกแล้ว ทำอย่างไรต่อ

1. อย่าซื้อยากินเอง ยาปฏิชีวนะบางชนิดที่คนชอบซื้อ เช่น azithromycin ใช้ไม่ได้ผลกับซิฟิลิสแล้วเพราะเชื้อดื้อยา
2. พบแพทย์เพื่อประเมินระยะ ตรวจ HIV และโรคอื่นร่วมด้วย
3. รับการรักษาตามระยะ ยาหลักคือ เพนิซิลลินชนิดออกฤทธิ์นาน (Benzathine Penicillin G) แบบฉีด รายละเอียดอยู่ใน การรักษาซิฟิลิสและการติดตามผลเลือด
4. แจ้งคู่ให้ไปตรวจและรักษา หมอช่วยคิดวิธีบอกได้ อ่านที่ เมื่อคู่ของเราติด STI
5. งดเพศสัมพันธ์จนรักษาครบและแผลหรือผื่นหายแล้ว

ถ้าใจหนักกับผลตรวจ ขอให้รู้ว่าซิฟิลิสเป็นการติดเชื้อที่รักษาได้ ไม่ได้บอกคุณค่าของคุณ อ่าน รู้สึกผิดหลังติดโรค ได้ครับ

การป้องกัน

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง และตรวจเลือดเป็นระยะตามความเสี่ยง
• รักษาคู่ไปพร้อมกัน เพื่อตัดวงจรการติดซ้ำ
• ในบางกลุ่มที่ติดซ้ำบ่อย อาจพิจารณา Doxy-PEP ตามคำแนะนำแพทย์

คลินิกช่วยอะไรได้

ที่ Dr. Kris Clinic มีบริการตรวจเลือดซิฟิลิสทั้งการตรวจคัดกรองและการตรวจจำเพาะ แปลผลร่วมกับประวัติเดิม รักษา ติดตามค่าไตเตอร์ และดูแลคู่ไปพร้อมกันแบบเป็นส่วนตัว ถ้ามีอาการทางตา หู หรือระบบประสาท หมอจะส่งต่อโรงพยาบาลทันที เพราะต้องได้ยาทางหลอดเลือดดำ