เวลามีคนไข้ถือผลเลือดที่ตรวจตอนบ่ายสามหลังกินข้าวมาให้ดู แล้วบอกว่า “เทสผมต่ำ อยากเริ่มฉีดเลย” หมอมักต้องขอให้ตรวจใหม่ ไม่ใช่เพราะไม่เชื่อ แต่เพราะผลที่ตรวจผิดเวลาอาจทำให้คนที่ปกติได้ยาโดยไม่จำเป็น การตรวจเลือดก่อนเริ่ม TRT จึงมีสองหน้าที่ คือ ยืนยันว่าเป็นจริง และเก็บค่าพื้นฐานไว้เทียบเพื่อความปลอดภัย
ขั้นที่ 1: ยืนยันว่าฮอร์โมนต่ำจริง
- Total testosterone เจาะช่วง 07:00–10:00 น. ขณะอดอาหาร ถ้าต่ำให้ตรวจซ้ำอีกวัน แนวทางทุกสถาบันกำหนดให้ตรวจอย่างน้อย 2 ครั้ง
- SHBG และอัลบูมิน เพื่อคำนวณ Free testosterone ในคนที่ค่ารวมก้ำกึ่ง อ้วน สูงวัย มีโรคตับ หรือไทรอยด์ผิดปกติ แนวทาง EAU ปี 2026 สนับสนุนให้ตรวจ SHBG กว้างขึ้นเพื่อลดการวินิจฉัยผิด (อ่าน SHBG คืออะไร)
- แล็บควรใช้วิธีตรวจที่ได้มาตรฐาน Endocrine Society แนะนำวิธีที่ผ่านการรับรองมาตรฐาน (CDC HoST) เพราะต่างแล็บอาจได้ค่าต่างกัน
ขั้นที่ 2: หาต้นเหตุ
- LH และ FSH ถ้าสูง แปลว่าอัณฑะสร้างไม่ได้ (Primary) ถ้าต่ำหรือปกติทั้งที่ฮอร์โมนต่ำ แปลว่าสมองสั่งงานน้อย (Secondary)
- Prolactin ในกลุ่ม Secondary เพื่อหาเนื้องอกต่อมใต้สมอง
- ตามอาการ: ธาตุเหล็ก (Ferritin, Transferrin saturation) ไทรอยด์ (TSH) และบางรายอาจต้องทำ MRI ต่อมใต้สมอง ถ้าฮอร์โมนต่ำมาก โปรแลกตินสูง หรือมีอาการทางตาและปวดศีรษะ
- Estradiol เมื่อมีเต้านมโตหรือเจ็บเต้านม (ดู ฮอร์โมนไม่สมดุลในผู้ชาย)
- การวิเคราะห์น้ำเชื้อ ถ้ายังวางแผนมีลูก เพราะ TRT กดการสร้างอสุจิ (ดู Semen Analysis)
ขั้นที่ 3: ค่าพื้นฐานเพื่อความปลอดภัย
| รายการ | ทำไมต้องตรวจ |
|---|---|
| CBC, Hematocrit | TRT เพิ่มเม็ดเลือดแดง ถ้าเริ่มต้นเกิน 50% ต้องหาสาเหตุก่อน |
| PSA และการตรวจต่อมลูกหมาก | ในผู้ชายอายุราว 40–45 ปีขึ้นไป หรือมีความเสี่ยง เพื่อเป็นค่าตั้งต้น |
| น้ำตาล (FBS หรือ HbA1c) | ภาวะฮอร์โมนต่ำพบร่วมกับเบาหวานบ่อย |
| ไขมันในเลือด | ประเมินความเสี่ยงหัวใจและหลอดเลือด |
| การทำงานของตับและไต | ประกอบการเลือกยาและดูโรคร่วม |
| ความดันโลหิต | FDA ให้ยาเทสโทสเตอโรนทุกตัวมีคำเตือนเรื่องความดันสูงขึ้นตั้งแต่ปี 2025 |
นอกจากผลเลือด หมอจะถามเรื่องการนอนกรนและหยุดหายใจขณะหลับ อาการปัสสาวะ ประวัติลิ่มเลือด และโรคหัวใจ ซึ่งสำคัญไม่แพ้ตัวเลขในแล็บ
1. ยืนยันว่าต่ำจริง
- Total testosterone เช้า 2 ครั้ง
- SHBG อัลบูมิน ในรายก้ำกึ่ง
2. หาต้นเหตุ
- LH, FSH
- Prolactin ตามกลุ่ม
- Estradiol เมื่อเต้านมโต
- น้ำเชื้อ ถ้าวางแผนมีลูก
3. ค่าพื้นฐานความปลอดภัย
- CBC, Hematocrit
- PSA ตามวัย
- น้ำตาล ไขมัน ตับ ไต
- ความดันโลหิต
เตรียมตัวก่อนมาตรวจ
- งดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ดื่มน้ำเปล่าได้
- มาเจาะช่วงเช้า 07:00–10:00 น.
- นอนให้พอคืนก่อนตรวจ เลี่ยงการออกกำลังกายหนักและแอลกอฮอล์ 1–2 วันก่อน
- ถ้ากำลังป่วย มีไข้ หรือเพิ่งผ่าตัด ให้เลื่อนตรวจ
- แจ้งยาและอาหารเสริมทุกตัว โดยเฉพาะไบโอติน ซึ่งรบกวนผลแล็บบางวิธี และสารฮอร์โมนหรือ “เทสบูสเตอร์” ที่เคยใช้
- ถ้าเคยใช้สเตียรอยด์หรือฮอร์โมนมาก่อน บอกตามจริง หมอไม่ได้ตัดสิน แต่ต้องรู้เพื่ออ่านผลให้ถูก
ระหว่างใช้ TRT ต้องตรวจอะไร เมื่อไหร่
| ช่วงเวลา | สิ่งที่ประเมิน |
|---|---|
| 3–6 เดือนแรก | อาการดีขึ้นไหม ผลข้างเคียง ระดับเทสโทสเตอโรน Hematocrit PSA ความดัน |
| ทุก 6–12 เดือนหลังคงที่ | ระดับฮอร์โมน Hematocrit ความดัน และ PSA ตามวัย |
| เมื่อมีอาการผิดปกติ | ตรวจตามอาการได้ทันที ไม่ต้องรอนัด |
จังหวะการเจาะวัดระดับฮอร์โมนขึ้นกับรูปแบบยา
- ฉีดชนิดออกฤทธิ์ระยะกลาง (Enanthate): เจาะช่วงกลางรอบฉีด เป้าหมายให้อยู่ช่วงกลางของค่าปกติ
- ฉีดชนิดออกฤทธิ์ยาว (Undecanoate): เจาะก่อนเข็มถัดไป
- เจลทา: เจาะหลังทาไปแล้วอย่างน้อย 1–2 สัปดาห์ ในช่วงหลายชั่วโมงหลังทา
เกณฑ์ที่แพทย์ใช้ตัดสินใจ เช่น Hematocrit เกิน 54% ควรหยุดหรือลดยาและหาสาเหตุ ส่วน PSA ที่เพิ่มขึ้นมากกว่า 1.4 ng/mL ภายใน 12 เดือนแรก หรือเกิน 4.0 ng/mL หรือคลำต่อมลูกหมากผิดปกติ ควรส่งปรึกษาแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ ผลข้างเคียงอื่นและวิธีจัดการอยู่ที่ ผลข้างเคียงของ TRT
- ก่อนเริ่มยืนยันวินิจฉัย เก็บค่าพื้นฐาน
เช้า 07:00–10:00 น. อดอาหาร ตรวจซ้ำถ้าต่ำ
- 3–6 เดือนแรกประเมินครั้งแรก
อาการ ผลข้างเคียง ระดับฮอร์โมน Hematocrit PSA ความดัน
- ทุก 6–12 เดือนหลังคงที่
ระดับฮอร์โมน Hematocrit ความดัน และ PSA ตามวัย
- มีอาการผิดปกติตรวจได้ทันที
ไม่ต้องรอนัด
Hematocrit เกิน 54% หรือ PSA เพิ่มเร็ว แพทย์จะปรับยาหรือส่งปรึกษาต่อ
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ และคลินิกช่วยอะไรได้
ถ้าคุณมีผลเลือดเก่าอยู่แล้ว นำมาให้หมอดูได้ หมอจะบอกว่าใช้ต่อได้หรือควรตรวจใหม่ ถ้ากำลังใช้ฮอร์โมนอยู่แต่ไม่เคยตรวจติดตามเลย ควรมาตรวจโดยเร็ว โดยเฉพาะถ้ามีปวดศีรษะ หน้าแดง ใจสั่น หรือเหนื่อยหอบ
ที่ Dr. Kris Clinic มีบริการตรวจเลือดก่อนเริ่มและระหว่าง TRT ตามแนวทางสากล อธิบายผลทีละค่าให้เข้าใจ และวางแผนนัดติดตามให้ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรเริ่มหรือไม่ อ่าน TRT คืออะไร ใครเหมาะ ประกอบ หรือถ้าอยากตรวจสุขภาพทั่วไปควบคู่ ดู ตรวจสุขภาพวัยทำงาน
1
2
3
