Dr. Kris ClinicDr. Kris ClinicKnowledge
ENนัดหมายLINE
Wellness และวัคซีน

Tumor Marker ตรวจคัดกรองมะเร็งได้จริงไหม ค่าสูงแปลว่าอะไร

Tumor marker มีประโยชน์ในการติดตามผู้ป่วยมะเร็ง แต่ไม่เหมาะใช้คัดกรองในคนทั่วไป เพราะทั้งผลบวกลวงและพลาดมะเร็งระยะแรกได้บ่อย

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว · นักเพศวิทยาคลินิก · ตรวจทานล่าสุด · อ่าน 6 นาที
Tumor Marker ตรวจคัดกรองมะเร็งได้จริงไหม ค่าสูงแปลว่าอะไร

สรุปสั้น ๆ

  • Tumor marker ส่วนใหญ่ใช้ติดตามผู้ป่วยมะเร็งที่วินิจฉัยแล้ว ไม่ใช่ใช้คัดกรองคนทั่วไป
  • ค่าสูงเกิดได้จากหลายสาเหตุที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น สูบบุหรี่ ตับอักเสบ ประจำเดือน และค่าปกติก็ไม่ได้ยืนยันว่าไม่มีมะเร็ง
  • การคัดกรองที่มีหลักฐาน ได้แก่ HPV DNA, FIT หรือส่องกล้องลำไส้, แมมโมแกรม และ CT ปอดในคนสูบบุหรี่หนัก

คนไข้คนหนึ่งเดินเข้ามาด้วยสีหน้ากังวล ถือผลตรวจสุขภาพที่มีค่า CEA สูงกว่าปกติเล็กน้อย เขานอนไม่หลับมาหลายคืน สุดท้ายตรวจเพิ่มแล้วไม่พบมะเร็ง สาเหตุน่าจะมาจากการสูบบุหรี่ เรื่องแบบนี้เกิดบ่อยมาก บทความนี้จึงอยากอธิบายให้ชัดว่า Tumor marker ทำอะไรได้ และทำอะไรไม่ได้

Tumor marker คืออะไร

Tumor marker หรือสารบ่งชี้มะเร็ง คือสารที่เซลล์มะเร็งหรือร่างกายสร้างขึ้นเมื่อมีมะเร็ง ตรวจได้ในเลือด ปัสสาวะ หรือของเหลวในร่างกาย ปัญหาคือ เซลล์ปกติก็สร้างสารเหล่านี้ได้ และมะเร็งระยะแรกจำนวนมากไม่ได้ทำให้ค่าขึ้น

ประโยชน์จริงของ Tumor marker

  1. ติดตามการรักษา ในผู้ป่วยที่วินิจฉัยมะเร็งแล้ว ดูว่ายาได้ผลหรือไม่
  2. เฝ้าระวังการกลับเป็นซ้ำ หลังผ่าตัดหรือรักษาครบ
  3. ช่วยประกอบการวินิจฉัย เมื่อมีอาการหรือพบก้อนแล้ว เช่น ก้อนที่รังไข่ หรือก้อนในตับ
  4. ประเมินการพยากรณ์โรค ในมะเร็งบางชนิด เช่น มะเร็งอัณฑะ

ทำไมไม่แนะนำใช้คัดกรองในคนไม่มีอาการ

Tumor markerมะเร็งที่เกี่ยวข้องสาเหตุอื่นที่ทำให้สูงได้
CEAลำไส้ใหญ่ และอื่น ๆสูบบุหรี่ ลำไส้อักเสบ ตับอักเสบ ปอดอักเสบ ไตวาย
CA 19-9ตับอ่อน ท่อน้ำดีนิ่วหรือท่อน้ำดีอุดตัน ตับอ่อนอักเสบ เบาหวานคุมไม่ดี และบางคนไม่สร้างสารนี้เลยแม้มีมะเร็ง
CA-125รังไข่ประจำเดือน ตั้งครรภ์ เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก น้ำในช่องท้องจากตับแข็ง
AFPตับ อัณฑะบางชนิดตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง ตั้งครรภ์
PSAต่อมลูกหมากต่อมลูกหมากโต ต่อมลูกหมากอักเสบ การหลั่งหรือปั่นจักรยานก่อนตรวจ

การศึกษาขนาดใหญ่ เช่น PLCO ที่ใช้ CA-125 ร่วมกับอัลตราซาวด์คัดกรองมะเร็งรังไข่ และ UKCTOCS ที่ติดตามผู้หญิงกว่า 200,000 คน ไม่พบว่าลดการเสียชีวิตจากมะเร็งรังไข่ แต่ทำให้มีการผ่าตัดโดยไม่จำเป็นในผู้หญิงที่ไม่มีมะเร็ง แนวทางขององค์กรหลัก เช่น USPSTF และ American Cancer Society จึงไม่แนะนำ CEA, CA 19-9 หรือ CA-125 เพื่อคัดกรองในคนทั่วไป

แผนภาพค่าสูงได้จากสาเหตุอื่นที่ไม่ใช่มะเร็ง

CEA

ลำไส้ใหญ่

  • สูบบุหรี่
  • ลำไส้ ตับ ปอดอักเสบ ไตวาย

CA 19-9

ตับอ่อน ท่อน้ำดี

  • นิ่ว ท่อน้ำดีอุดตัน
  • ตับอ่อนอักเสบ เบาหวานคุมไม่ดี

CA-125

รังไข่

  • ประจำเดือน ตั้งครรภ์
  • เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

AFP

ตับ อัณฑะ

  • ตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง
  • ตั้งครรภ์

PSA

ต่อมลูกหมาก

  • ต่อมลูกหมากโตหรืออักเสบ
  • หลั่งหรือปั่นจักรยานก่อนตรวจ

USPSTF และ American Cancer Society ไม่แนะนำ CEA, CA 19-9, CA-125 เพื่อคัดกรองคนทั่วไป

ข้อยกเว้นที่ต้องรู้

  • PSA ใช้คัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากได้ในผู้ชายอายุ 55–69 ปี แต่ควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ เพราะลดการเสียชีวิตได้เล็กน้อยแลกกับการวินิจฉัยและรักษาเกินในบางคน ผู้ที่ใช้ยากลุ่ม Finasteride หรือ Dutasteride จะมีค่า PSA ลดลงประมาณครึ่งหนึ่ง ต้องแจ้งแพทย์ ส่วนผู้ที่ใช้ TRT จะมีการติดตาม PSA ตามแผน
  • AFP ร่วมกับอัลตราซาวด์ ใช้เฝ้าระวังมะเร็งตับทุก 6 เดือนในผู้ที่มีตับแข็งหรือเป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบีบางกลุ่ม
  • กลุ่มที่มีพันธุกรรมเสี่ยงสูง เช่น ยีน BRCA ควรได้รับแผนเฉพาะจากแพทย์

แล้วการคัดกรองมะเร็งที่ได้ผลคืออะไร

  • มะเร็งปากมดลูก ตรวจ HPV DNA หรือแปปสเมียร์
  • มะเร็งลำไส้ใหญ่ ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (FIT) หรือส่องกล้องลำไส้ใหญ่ ตั้งแต่อายุ 45–50 ปี
  • มะเร็งเต้านม แมมโมแกรม
  • มะเร็งปอด CT ปริมาณรังสีต่ำ ในผู้สูบบุหรี่หนักอายุ 50–80 ปี
  • มะเร็งทวารหนัก ในกลุ่มเสี่ยงสูงบางกลุ่ม ดู คัดกรองมะเร็งทวารหนัก

ดูตารางรวมได้ที่ ตรวจสุขภาพวัยทำงาน ควรตรวจอะไร และอย่าลืมว่า วัคซีน HPV และวัคซีนตับอักเสบบีป้องกันมะเร็งได้จริง

ถ้าผลตรวจ Tumor marker ออกมาสูง ควรทำอย่างไร

  1. อย่าตกใจ ค่าสูงเล็กน้อยส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง
  2. นำผลมาให้แพทย์ดูพร้อมประวัติ เช่น การสูบบุหรี่ โรคตับ ประจำเดือน ยาที่ใช้
  3. ตรวจร่างกายและซักอาการ เช่น น้ำหนักลด ถ่ายเปลี่ยน ปวดท้อง ตัวเหลือง
  4. อาจตรวจซ้ำหลังผ่านไป 4–8 สัปดาห์ เพื่อดูแนวโน้ม
  5. ตรวจเพิ่มตามความเหมาะสม เช่น อัลตราซาวด์ ส่องกล้อง หรือ CT เมื่อมีเหตุผล ไม่ใช่ทำทุกอย่างทันที
แผนภาพผล Tumor marker สูง ทำอะไรต่อ
  1. 1อย่าตกใจค่าสูงเล็กน้อยส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง
  2. 2ให้แพทย์ดูพร้อมประวัติบุหรี่ โรคตับ ประจำเดือน ยาที่ใช้
  3. 3ตรวจร่างกาย ซักอาการน้ำหนักลด ถ่ายเปลี่ยน ปวดท้อง ตัวเหลือง
  4. 4ตรวจซ้ำ 4–8 สัปดาห์ดูแนวโน้ม ไม่ใช่ค่าครั้งเดียว
  5. 5ตรวจเพิ่มเมื่อมีเหตุผลอัลตราซาวด์ ส่องกล้อง หรือ CT ตามที่แพทย์ประเมิน

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์โดยเร็ว

ไม่ว่าผล Tumor marker จะเป็นอย่างไร ถ้ามีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์: น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ถ่ายเป็นเลือดหรือถ่ายเปลี่ยนไปนานหลายสัปดาห์ คลำได้ก้อน ไอเป็นเลือด ตัวตาเหลือง ปวดท้องเรื้อรัง หรือมีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด

ที่ Dr. Kris Clinic หมอช่วยแปลผลตรวจที่คุณได้มา อธิบายว่าค่าไหนน่ากังวลหรือไม่ และวางแผนคัดกรองมะเร็งที่เหมาะกับอายุและความเสี่ยงของคุณ พร้อมส่งต่อแพทย์เฉพาะทางเมื่อจำเป็น

ขั้นต่อไป

อยากให้หมอช่วยดูเรื่องนี้ ทำได้ใน 3 ขั้น

อ่านบทความเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เมื่อพร้อม ลองประเมินตัวเองก่อน ดูว่าการปรึกษาเป็นอย่างไร แล้วค่อยนัดเวลาที่สะดวก

1ทำแบบประเมินฟรี 2 นาทีแบบประเมินสุขภาพทางเพศ รู้ผลทันที และส่งผลให้หมอดูก่อนนัดได้เริ่มทำแบบประเมิน →2ดูขั้นตอนและค่าบริการปรึกษาเดี่ยว เริ่มต้น 990 บาท · ปรึกษาคู่ 1,590 บาท · ครั้งละ 30–60 นาที ที่คลินิกหรือออนไลน์ผ่าน MCS Telemedicineดูขั้นตอนรับคำปรึกษา →3นัดปรึกษากับแพทย์เลือกเวลานัดออนไลน์ หรือทัก LINE มาคนเดียวหรือมากับคู่ก็ได้ ชำระเงินก่อนเพื่อยืนยันคิวนัดหมายออนไลน์ →
ทำแบบประเมินฟรีนัดหมายออนไลน์

แบบประเมินเป็นข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยและไม่แทนการประเมินโดยแพทย์ ผลลัพธ์ของการดูแลแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ ความซับซ้อนของปัญหา และปัจจัยอื่น ๆ

Consult Dr. Kris

ดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน

วางแผนตรวจสุขภาพ อาหาร และวิตามินให้เหมาะกับวัยและไลฟ์สไตล์ของคุณ

นัดหมายออนไลน์แชท LINE @dr.krisclinic

คำถามที่พบบ่อย

CEA สูงเล็กน้อย เป็นมะเร็งไหม

ส่วนใหญ่ไม่ใช่ CEA สูงได้จากการสูบบุหรี่ การอักเสบ หรือโรคตับ ควรให้แพทย์ดูร่วมกับอาการ อาจตรวจซ้ำหรือตรวจเพิ่มตามความเหมาะสม

ผล Tumor marker ปกติ แปลว่าไม่มีมะเร็งใช่ไหม

ไม่ใช่ มะเร็งระยะแรกจำนวนมากไม่ทำให้ค่าสูง ผลปกติจึงไม่ได้ยืนยันว่าไม่มีมะเร็ง ควรคัดกรองตามวิธีที่มีหลักฐาน

PSA ควรตรวจไหม

ผู้ชายอายุ 55–69 ปีควรคุยกับแพทย์ถึงข้อดีข้อเสียก่อนตัดสินใจ ผู้ที่มีประวัติครอบครัวหรือใช้ฮอร์โมนเพศชายอาจต้องมีแผนต่างจากคนทั่วไป

English edition

Read this article in English

Tumor Markers: Can They Screen for Cancer? What a High Result Means →

Full English version for international patients and visitors.

เอกสารอ้างอิง

  1. Buys SS, et al. Effect of Screening on Ovarian Cancer Mortality: The PLCO Cancer Screening Randomized Controlled Trial. JAMA. 2011;305(22):2295-2303.
  2. Menon U, et al. Ovarian cancer population screening and mortality after long-term follow-up in the UK Collaborative Trial of Ovarian Cancer Screening (UKCTOCS). Lancet. 2021;397:2182-2193.
  3. US Preventive Services Task Force. Prostate Cancer: Screening. JAMA. 2018;319(18):1901-1913.
  4. Singal AG, et al. AASLD Practice Guidance on prevention, diagnosis, and treatment of hepatocellular carcinoma. Hepatology. 2023;78(6):1922-1965.
  5. Duffy MJ. Tumor markers in clinical practice: a review focusing on common solid cancers. Med Princ Pract. 2013;22(1):4-11.

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาโดยแพทย์ หากมีอาการผิดปกติหรือกังวล ควรปรึกษาแพทย์

อ่านต่อ

Dr. Kris Clinicคลินิกเวชศาสตร์ครอบครัวและสุขภาพเพศ สุราษฎร์ธานีดูแลโดย นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ · ว.48387

เวลาทำการ

  • จันทร์ปิดทำการ
  • อังคาร – ศุกร์17:00 – 20:00
  • เสาร์ – อาทิตย์10:00 – 15:00

ปรึกษาออนไลน์ได้ทั่วประเทศ

ติดต่อ

นัดหมายออนไลน์แชท LINEขอรับยาต่อเนื่อง