Dr. Kris ClinicDr. Kris ClinicKnowledge
ENนัดหมายLINE
LGBTQ+ และฮอร์โมนข้ามเพศ

คัดกรองมะเร็งทวารหนัก Anal Pap และ HPV DNA ใครควรตรวจ ตรวจอย่างไร

มะเร็งทวารหนักป้องกันและตรวจพบก่อนลุกลามได้ โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงอย่างผู้มี HIV ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย และหญิงข้ามเพศ รู้ว่าใครควรตรวจ เริ่มเมื่อไหร่ และตรวจอย่างไร

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว · นักเพศวิทยาคลินิก · ตรวจทานล่าสุด · อ่าน 8 นาที
คัดกรองมะเร็งทวารหนัก Anal Pap และ HPV DNA ใครควรตรวจ ตรวจอย่างไร

สรุปสั้น ๆ

  • แนวทาง IANS 2024 แนะนำคัดกรองในผู้มี HIV ที่เป็น MSM และหญิงข้ามเพศตั้งแต่อายุ 35 ปี และ MSM หรือหญิงข้ามเพศที่ไม่มี HIV ตั้งแต่อายุ 45 ปี
  • ตรวจได้ทั้ง Anal Pap (เซลล์วิทยา) ตรวจ HPV DNA สายพันธุ์เสี่ยงสูง หรือตรวจคู่กัน ร่วมกับการตรวจคลำทางทวารหนัก ถ้าผิดปกติจะส่งตรวจกล้องขยาย (HRA)
  • งานวิจัย ANCHOR (2022) พบว่าการรักษารอยโรคก่อนมะเร็งลดการเกิดมะเร็งทวารหนักได้ราวครึ่งหนึ่ง และวัคซีน HPV ช่วยป้องกันตั้งแต่ต้นทาง

พูดถึงมะเร็งทวารหนัก หลายคนรู้สึกเขินจนไม่อยากถาม แต่ผมอยากให้มองแบบเดียวกับการตรวจมะเร็งปากมดลูกในผู้หญิง คือเป็นการตรวจที่ใช้เวลาไม่กี่นาที ไม่ต้องดมยา และช่วยให้เจอรอยโรคก่อนจะกลายเป็นมะเร็ง สำหรับบางกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง นี่คือการตรวจที่คุ้มค่ามากครับ

มะเร็งทวารหนักเกิดจากอะไร

มะเร็งทวารหนักส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไวรัส HPV (Human Papillomavirus) สายพันธุ์เสี่ยงสูงแบบเรื้อรัง โดยเฉพาะ HPV-16 ซึ่งพบได้ในมะเร็งทวารหนักส่วนใหญ่ เชื้อทำให้เซลล์เยื่อบุค่อย ๆ ผิดปกติ จากรอยโรคระดับต่ำ (LSIL) ไปเป็นระดับสูง (HSIL) ซึ่งเป็นระยะก่อนมะเร็ง กระบวนการนี้มักใช้เวลาหลายปี จึงมีโอกาสตรวจเจอและรักษาก่อน

กลุ่มที่เสี่ยงสูงกว่าประชากรทั่วไปชัดเจน คือ

  • ผู้ที่มี HIV โดยเฉพาะชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM) และหญิงข้ามเพศ
  • MSM และหญิงข้ามเพศที่ไม่มี HIV
  • ผู้หญิงที่เคยเป็นมะเร็งหรือรอยโรคก่อนมะเร็งของปากช่องคลอด (vulva)
  • ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำจากยาหรือโรค
แผนภาพจาก HPV สู่มะเร็ง ใช้เวลาหลายปี จึงตรวจเจอก่อนได้
ปกติเยื่อบุปกติติดเชื้อ HPV ได้โดยไม่มีอาการ
LSILรอยโรคระดับต่ำเซลล์เริ่มผิดปกติเล็กน้อย
HSILรอยโรคระดับสูงระยะก่อนมะเร็ง รักษาได้
มะเร็งมะเร็งทวารหนักส่วนใหญ่สัมพันธ์กับ HPV-16
ความผิดปกติน้อยความผิดปกติมาก

การติดเชื้อ HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงแบบเรื้อรังเป็นสาเหตุหลัก

ใครควรตรวจ และเริ่มอายุเท่าไร (IANS 2024)

สมาคม International Anal Neoplasia Society (IANS) ออกแนวทางฉันทามติในปี 2024 หลังผลงานวิจัย ANCHOR ยืนยันประโยชน์ของการรักษารอยโรคก่อนมะเร็ง สรุปได้ดังนี้

กลุ่มเริ่มคัดกรอง
MSM และหญิงข้ามเพศที่มี HIVอายุ 35 ปี
ผู้หญิงและชายที่มีเพศสัมพันธ์กับหญิง ที่มี HIVอายุ 45 ปี
MSM และหญิงข้ามเพศที่ไม่มี HIVอายุ 45 ปี
เคยเป็นมะเร็งหรือรอยโรคก่อนมะเร็งปากช่องคลอดภายใน 1 ปีหลังวินิจฉัย
ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ10 ปีหลังปลูกถ่าย
กลุ่มเสี่ยงรอง เช่น เคยมีรอยโรคระดับสูงหรือมะเร็งปากมดลูก หูดรอบทวารหนัก ติด HPV-16 ที่ปากมดลูกนานเกิน 1 ปี หรือใช้ยากดภูมิคุยกับแพทย์เพื่อตัดสินใจร่วมกันที่อายุ 45 ปี

ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มเสี่ยงแต่อายุยังไม่ถึง และมีอาการผิดปกติ เช่น ก้อน เลือดออก ปวดทวารหนักเรื้อรัง ไม่ต้องรอ ควรมาตรวจเลย

ตรวจด้วยวิธีไหนได้บ้าง

  • Anal Pap (Anal Cytology) ใช้ไม้สวอบที่เหมาะกับทวารหนัก เช่น ไม้สวอบใยสังเคราะห์ สอดเข้าไปลึกประมาณ 4–5 ซม. หมุนเบา ๆ ขณะค่อย ๆ ดึงออก แล้วแช่ในน้ำยาเก็บเซลล์ (Liquid-based Cytology) ทันที วิธีนี้ลดการปนเปื้อนและแม่นยำกว่าการป้ายสไลด์แบบเดิม
  • ตรวจ HPV DNA สายพันธุ์เสี่ยงสูง (hrHPV) จากน้ำยาเดียวกัน ชุดตรวจทั่วไปตรวจกลุ่ม 14 สายพันธุ์เสี่ยงสูง คือ 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 และ 68 โดยมักแยกรายงาน 16 และ 18
  • ตรวจคู่กัน (Co-testing) ทั้งเซลล์และ HPV
  • การตรวจคลำทางทวารหนัก (Digital Anal Rectal Exam) ควรทำทุกครั้งที่คัดกรอง เพื่อหาก้อนที่คลำได้ และเป็นวิธีหลักในที่ที่ยังไม่มีกล้อง HRA

เตรียมตัวก่อนตรวจ

  1. งดการมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนัก การสวนล้าง (douching) การใช้ยาเหน็บ ครีม หรือเจลหล่อลื่นในทวารหนัก อย่างน้อย 24 ชั่วโมงก่อนตรวจ
  2. ถ้ามีริดสีดวงอักเสบหรือแผลเลือดออกมาก แจ้งแพทย์ อาจเลื่อนตรวจ
  3. ขณะตรวจ นอนตะแคงงอเข่า หายใจลึก ๆ จะช่วยให้ผ่อนคลาย ส่วนใหญ่รู้สึกแค่ตึง ๆ ไม่กี่วินาที
  4. หลังตรวจอาจมีเลือดซึมเล็กน้อยได้ ใช้ชีวิตได้ตามปกติ

ถ้าอยากรู้วิธีดูแลบริเวณนี้ในชีวิตประจำวัน อ่าน Anal Health 101

อ่านผลอย่างไร และทำอะไรต่อ

  • ผลปกติ (NILM) และ/หรือ HPV ลบ ตรวจซ้ำตามรอบ ราว 12–24 เดือน ตามชนิดการตรวจและความเสี่ยง
  • พบเซลล์ผิดปกติ (ASC-US ขึ้นไป) หรือพบ HPV-16 แนะนำส่งตรวจด้วยกล้องขยายความละเอียดสูง (High-Resolution Anoscopy, HRA) และตัดชิ้นเนื้อจุดที่สงสัย
  • พบรอยโรคระดับสูง (HSIL) รักษาเพื่อป้องกันมะเร็ง เช่น จี้ไฟฟ้า หรือยาทา ตามที่แพทย์เฉพาะทางพิจารณา

งานวิจัย ANCHOR (Palefsky และคณะ, NEJM 2022) ในผู้มี HIV ที่มี HSIL พบว่าการรักษารอยโรค ลดการเกิดมะเร็งทวารหนักได้ราว 57% เมื่อเทียบกับการเฝ้าดู นี่คือเหตุผลที่การคัดกรองมีความหมาย

ในไทย กล้อง HRA ยังมีจำกัดเฉพาะบางโรงพยาบาล แพทย์จะช่วยวางแผนส่งต่อให้เหมาะกับความเสี่ยง

แผนภาพผล Anal Pap และ HPV DNA ออกมาแล้ว ทำอะไรต่อ
1ผลปกติ (NILM) และ/หรือ HPV ลบ?
ใช่ ตรวจซ้ำตามรอบ ราว 12–24 เดือน
ไม่ใช่ ดูข้อถัดไป
2พบเซลล์ผิดปกติ ASC-US ขึ้นไป หรือพบ HPV-16?
ใช่ ส่งตรวจกล้อง HRA และตัดชิ้นเนื้อจุดที่สงสัย
ไม่ใช่ แพทย์วางแผนติดตามตามความเสี่ยง
3ชิ้นเนื้อพบรอยโรคระดับสูง (HSIL)?
ใช่ รักษาเพื่อป้องกันมะเร็ง ตามที่แพทย์เฉพาะทางพิจารณา
ไม่ใช่ ติดตามตามนัด

งานวิจัย ANCHOR (NEJM 2022): รักษา HSIL ลดการเกิดมะเร็งทวารหนักได้ราว 57% ในผู้มี HIV

ป้องกันได้ตั้งแต่ต้นทาง

  • วัคซีน HPV ได้ผลดีมากถ้าฉีดก่อนติดเชื้อ แต่ผู้ใหญ่ที่มีความเสี่ยงก็อาจได้ประโยชน์ คุยกับแพทย์ได้ที่ วัคซีน HPV ทั้งผู้หญิงและผู้ชาย
  • ถุงยางอนามัย ลดการติดเชื้อได้บางส่วน
  • ผู้มี HIV กินยาต้านให้ตรวจไม่พบเชื้อ ช่วยให้ภูมิคุ้มกันดีขึ้น (ดู ยาต้าน HIV)
  • เลิกบุหรี่ เพราะบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งที่เกี่ยวกับ HPV
  • ตรวจ STI อื่นเป็นระยะ (ดู ตรวจ STI แบบ PCR 14 เชื้อ)

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ทันที

ไม่ว่าจะอายุเท่าไร ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรมาตรวจโดยไม่ต้องรอรอบคัดกรอง

  • เลือดออกทางทวารหนักซ้ำ ๆ
  • คลำได้ก้อน หรือมีแผลที่ไม่หายเกิน 2–3 สัปดาห์
  • ปวด คัน หรือมีสิ่งคัดหลั่งเรื้อรัง
  • การขับถ่ายเปลี่ยนไปนานผิดปกติ

ที่ Dr. Kris Clinic มีบริการตรวจ Anal Pap และ HPV DNA ทางทวารหนัก พร้อมตรวจคลำและให้คำปรึกษาแบบเป็นส่วนตัว ไม่ตัดสิน และช่วยส่งต่อตรวจ HRA เมื่อผลผิดปกติ อ่านภาพรวมการดูแลสุขภาพได้ที่ สุขภาพเพศ LGBTQ+ ครับ

ขั้นต่อไป

อยากให้หมอช่วยดูเรื่องนี้ ทำได้ใน 3 ขั้น

อ่านบทความเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เมื่อพร้อม ลองประเมินตัวเองก่อน ดูว่าการปรึกษาเป็นอย่างไร แล้วค่อยนัดเวลาที่สะดวก

1ทำแบบประเมินฟรี 2 นาทีแบบประเมินสุขภาพทางเพศ รู้ผลทันที และส่งผลให้หมอดูก่อนนัดได้เริ่มทำแบบประเมิน →2ดูขั้นตอนและค่าบริการปรึกษาเดี่ยว เริ่มต้น 990 บาท · ปรึกษาคู่ 1,590 บาท · ครั้งละ 30–60 นาที ที่คลินิกหรือออนไลน์ผ่าน MCS Telemedicineดูขั้นตอนรับคำปรึกษา →3นัดปรึกษากับแพทย์เลือกเวลานัดออนไลน์ หรือทัก LINE มาคนเดียวหรือมากับคู่ก็ได้ ชำระเงินก่อนเพื่อยืนยันคิวนัดหมายออนไลน์ →
ทำแบบประเมินฟรีนัดหมายออนไลน์

แบบประเมินเป็นข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยและไม่แทนการประเมินโดยแพทย์ ผลลัพธ์ของการดูแลแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ ความซับซ้อนของปัญหา และปัจจัยอื่น ๆ

Consult Dr. Kris

ตรวจ STI แบบเป็นความลับ

เลือกรายการตรวจให้ตรงกับความเสี่ยงและช่วงเวลา หมอช่วยอ่านผลและวางแผนต่อให้

นัดหมายออนไลน์แชท LINE @dr.krisclinic

คำถามที่พบบ่อย

ตรวจ Anal Pap เจ็บไหม

ส่วนใหญ่รู้สึกแค่ตึงหรือไม่สบายเล็กน้อยไม่กี่วินาที ไม่ต้องดมยา และกลับไปใช้ชีวิตได้ตามปกติ อาจมีเลือดซึมเล็กน้อยหลังตรวจ

อายุยังไม่ถึงเกณฑ์ ตรวจได้ไหม

ถ้ามีอาการผิดปกติ ควรตรวจได้ทุกอายุ ส่วนการคัดกรองในคนไม่มีอาการที่อายุน้อยกว่าเกณฑ์ สามารถคุยกับแพทย์เพื่อตัดสินใจร่วมกันตามความเสี่ยง

ตรวจพบ HPV แปลว่าเป็นมะเร็งไหม

ไม่ใช่ การติด HPV พบได้บ่อยมาก ส่วนใหญ่ไม่กลายเป็นมะเร็ง แต่ถ้าพบสายพันธุ์เสี่ยงสูง โดยเฉพาะ HPV-16 แพทย์จะแนะนำตรวจเพิ่มเพื่อหารอยโรคก่อนมะเร็ง

ต้องตรวจบ่อยแค่ไหน

ถ้าผลปกติ โดยทั่วไปตรวจซ้ำทุก 12–24 เดือน ตามชนิดการตรวจและระดับความเสี่ยง แพทย์จะแนะนำเป็นรายคน

English edition

Read this article in English

Anal Cancer Screening: Anal Pap and HPV DNA, Who and How →

Full English version for international patients and visitors.

เอกสารอ้างอิง

  1. Stier EA, Clarke MA, Deshmukh AA, et al. International Anal Neoplasia Society's consensus guidelines for anal cancer screening. Int J Cancer. 2024;154(10):1694–1702.
  2. Palefsky JM, Lee JY, Jay N, et al. Treatment of Anal High-Grade Squamous Intraepithelial Lesions to Prevent Anal Cancer (ANCHOR). N Engl J Med. 2022;386(24):2273–2282.
  3. Clifford GM, Georges D, Shiels MS, et al. A meta-analysis of anal cancer incidence by risk group: toward a unified anal cancer risk scale. Int J Cancer. 2021;148(1):38–47.
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021: Anal Cancer section.

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาโดยแพทย์ หากมีอาการผิดปกติหรือกังวล ควรปรึกษาแพทย์

อ่านต่อ

Dr. Kris Clinicคลินิกเวชศาสตร์ครอบครัวและสุขภาพเพศ สุราษฎร์ธานีดูแลโดย นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ · ว.48387

เวลาทำการ

  • จันทร์ปิดทำการ
  • อังคาร – ศุกร์17:00 – 20:00
  • เสาร์ – อาทิตย์10:00 – 15:00

ปรึกษาออนไลน์ได้ทั่วประเทศ

ติดต่อ

นัดหมายออนไลน์แชท LINEขอรับยาต่อเนื่อง