วัคซีน HPV ผู้หญิงและผู้ชาย ฉีดกี่เข็ม อายุเท่าไร ใครได้ประโยชน์

หลายคนยังเข้าใจว่าวัคซีน HPV เป็น “วัคซีนมะเร็งปากมดลูกสำหรับผู้หญิง” เท่านั้น หมออยากชวนมองให้กว้างขึ้นครับ ไวรัส HPV ติดง่ายมาก คนที่มีเพศสัมพันธ์ส่วนใหญ่จะเคยติดสักครั้งในชีวิต ร่างกายกำจัดได้เองเป็นส่วนใหญ่ แต่บางสายพันธุ์ค้างอยู่นานจนกลายเป็นมะเร็ง ทั้งในผู้หญิง ผู้ชาย และทุกเพศ วัคซีนจึงเป็นหนึ่งในวิธีป้องกันมะเร็งที่คุ้มค่าที่สุดที่เรามีอยู่

HPV ทำให้เกิดอะไรบ้าง

• มะเร็งปากมดลูก เกือบทั้งหมดเกิดจาก HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูง โดยเฉพาะ 16 และ 18
• มะเร็งทวารหนัก พบมากขึ้นในชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย และผู้อยู่ร่วมกับ HIV อ่านเพิ่มที่ การตรวจคัดกรองมะเร็งทวารหนัก
• มะเร็งช่องปากและลำคอ (Oropharyngeal Cancer) ในหลายประเทศพบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง
• มะเร็งองคชาต ช่องคลอด และปากช่องคลอด
• หูดหงอนไก่ (Genital Warts) ส่วนใหญ่เกิดจากสายพันธุ์ 6 และ 11 ไม่อันตรายถึงชีวิต แต่กลับเป็นซ้ำบ่อยและกระทบความมั่นใจ

HPV ติดผ่านการสัมผัสผิวหนังบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก และปาก ถุงยางช่วยลดความเสี่ยงได้แต่ไม่ทั้งหมด วัคซีนจึงเป็นชั้นป้องกันสำคัญ ดูภาพรวมการป้องกันได้ที่ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่พบบ่อย

วัคซีนมีกี่ชนิด

วัคซีน 9 สายพันธุ์ครอบคลุมสายพันธุ์ที่ก่อมะเร็งปากมดลูกได้ราว 90% และเป็นชนิดที่ใช้กันมากในคลินิกปัจจุบัน

ฉีดกี่เข็ม

ตามฉลากยาและแนวทางที่ใช้กันทั่วไป

• อายุ 9–14 ปี ฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 6–12 เดือน
• อายุ 15 ปีขึ้นไป ฉีด 3 เข็ม ที่ 0, 1–2 และ 6 เดือน
• ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ รวมถึงผู้อยู่ร่วมกับ HIV ฉีด 3 เข็มทุกช่วงอายุ

แล้วเรื่องวัคซีนเข็มเดียวล่ะ

ตั้งแต่ปี 2565 องค์การอนามัยโลกประกาศจุดยืนว่า สำหรับเด็กหญิงและหญิงสาวอายุ 9–20 ปี การฉีดเข็มเดียวให้การป้องกันใกล้เคียงกับ 2 เข็ม และแนะนำให้ประเทศต่าง ๆ ใช้ตารางเข็มเดียวหรือสองเข็มเพื่อให้คนเข้าถึงมากขึ้น ส่วนอายุ 21 ปีขึ้นไปแนะนำ 2 เข็ม และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำอย่างน้อย 2 เข็ม ซึ่งควรเป็น 3 เข็ม

ประเทศไทยใช้วัคซีน HPV ในโครงการของรัฐสำหรับนักเรียนหญิงชั้น ป.5 และมีการขยายกลุ่มหญิงอายุ 11–20 ปี โดยเปลี่ยนมาใช้วัคซีน 9 สายพันธุ์และใช้ตารางเข็มเดียวในโครงการ รายละเอียดกลุ่มเป้าหมายอาจปรับตามนโยบายแต่ละปี ส่วนการฉีดที่คลินิกสำหรับผู้ใหญ่ หมอจะอธิบายทั้งตารางตามฉลากและข้อมูลล่าสุด แล้วตัดสินใจร่วมกันครับ

อายุ 9–14 ปี

• 2 เข็ม
• ห่างกัน 6–12 เดือน

อายุ 15 ปีขึ้นไป

• 3 เข็ม
• ที่ 0, 1–2 และ 6 เดือน

ภูมิคุ้มกันต่ำ / มี HIV

• 3 เข็ม ทุกช่วงอายุ
• รวมผู้อยู่ร่วมกับ HIV

WHO (2565): อายุ 9–20 ปี ฉีดเข็มเดียวป้องกันได้ใกล้เคียง 2 เข็ม โครงการรัฐของไทยใช้ตารางเข็มเดียว

ใครควรฉีด

• เด็กและวัยรุ่นอายุ 9–14 ปี ทั้งหญิงและชาย เป็นช่วงที่ได้ประโยชน์สูงสุด เพราะยังไม่เคยสัมผัสเชื้อและภูมิขึ้นดีมาก
• อายุ 15–26 ปี ที่ยังไม่เคยฉีดหรือฉีดไม่ครบ ควรฉีดตามให้ครบ
• อายุ 27–45 ปี ประโยชน์ลดลงเพราะหลายคนเคยสัมผัสเชื้อแล้ว แต่ยังพิจารณาได้เป็นราย ๆ เช่น มีคู่ใหม่ เพิ่งหย่าหรือเริ่มความสัมพันธ์ใหม่ ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย หรือคนที่มีคู่หลายคน
• ชายรักชาย หญิงข้ามเพศ และผู้อยู่ร่วมกับ HIV มีความเสี่ยงมะเร็งทวารหนักสูงกว่า ยิ่งควรฉีด ดูเพิ่มที่ สุขภาพ LGBTQ+

9–14 ปีประโยชน์สูงสุดทั้งหญิงและชาย ยังไม่เคยสัมผัสเชื้อ ภูมิขึ้นดี

15–26 ปีฉีดตามให้ครบถ้ายังไม่เคยฉีดหรือฉีดไม่ครบ

27–45 ปีพิจารณาเป็นราย ๆเช่น มีคู่ใหม่ หรือ MSM หรือมีคู่หลายคน

อายุน้อยอายุมากขึ้น

ชายรักชาย หญิงข้ามเพศ และผู้อยู่ร่วมกับ HIV ยิ่งควรฉีด ฉีดแล้วยังต้องตรวจคัดกรองตามรอบ

คำถามที่พบบ่อยในห้องตรวจ

มีเพศสัมพันธ์แล้ว ฉีดได้ไหม ได้ครับ แม้เคยติดบางสายพันธุ์แล้ว วัคซีนยังป้องกันสายพันธุ์อื่นที่ยังไม่เคยติดได้ ไม่จำเป็นต้องตรวจหา HPV ก่อนฉีด

เคยเป็นหูดหรือมีผลตรวจปากมดลูกผิดปกติ ฉีดได้ไหม ได้ วัคซีนไม่ได้รักษาการติดเชื้อเดิม แต่ช่วยป้องกันสายพันธุ์อื่น และมีข้อมูลบางส่วนว่าอาจลดการกลับเป็นซ้ำหลังการรักษารอยโรคปากมดลูก

ปลอดภัยไหม วัคซีน HPV ใช้มาเกือบ 20 ปี ฉีดไปแล้วหลายร้อยล้านโดส ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือปวดบวมตรงที่ฉีด ปวดศีรษะ และบางคนเป็นลมหลังฉีด จึงควรนั่งพัก 15 นาที ไม่พบว่าทำให้มีบุตรยาก

ตั้งครรภ์ฉีดได้ไหม ไม่แนะนำให้ฉีดระหว่างตั้งครรภ์ ถ้าฉีดไปแล้วค่อยรู้ว่าท้อง ไม่ต้องกังวล ให้เลื่อนเข็มที่เหลือไปหลังคลอด

ฉีดแล้วยังต้องตรวจคัดกรองไหม

ต้องตรวจครับ วัคซีนไม่ครอบคลุมทุกสายพันธุ์ที่ก่อมะเร็ง และไม่ได้ช่วยถ้าติดเชื้อมาก่อนแล้ว

• ผู้หญิงและผู้มีปากมดลูก ควรตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก เช่น การตรวจ HPV DNA ตามช่วงอายุ อ่านเรื่องสุขภาพผู้หญิงที่ สุขภาพทางเพศผู้หญิง
• ชายรักชายและผู้อยู่ร่วมกับ HIV บางกลุ่ม อาจพิจารณาตรวจคัดกรองมะเร็งทวารหนัก

วางแผนฉีดที่คลินิก

ที่ Dr. Kris Clinic มีบริการวัคซีน HPV สำหรับทุกเพศ หมอจะทบทวนประวัติวัคซีนเดิม แนะนำตารางที่เหมาะกับอายุและสุขภาพ และวางแผนร่วมกับการตรวจคัดกรองอื่น ๆ เช่น ตรวจ STI หรือการเริ่ม PrEP ได้ในการพบแพทย์ครั้งเดียว