เริมที่อวัยวะเพศ รักษาได้ไหม ทำไมเป็นซ้ำ และอยู่กับเริมอย่างไร

หมอเคยเจอคนไข้ร้องไห้ในห้องตรวจหลังรู้ว่าเป็นเริม ไม่ใช่เพราะเจ็บแผล แต่เพราะกลัวว่าจะไม่มีใครรัก หรือทะเลาะกับแฟนเพราะคิดว่าอีกฝ่ายนอกใจ หมออยากเริ่มบทความนี้ด้วยข้อเท็จจริงที่ช่วยให้ใจเบาลงครับ เริมเป็นหนึ่งในการติดเชื้อที่พบบ่อยที่สุดในโลก องค์การอนามัยโลกประเมินว่าคนอายุต่ำกว่า 50 ปีมากกว่าครึ่งมีเชื้อ HSV-1 และอีกจำนวนมากมี HSV-2 โดยส่วนใหญ่ไม่เคยรู้ตัว เริมรักษาให้สงบได้ และคนที่เป็นเริมมีความรักและชีวิตทางเพศที่ดีได้

เริมคืออะไร ติดได้อย่างไร

เริมเกิดจากไวรัส Herpes Simplex Virus (HSV) มี 2 ชนิด

• HSV-1 ส่วนใหญ่ติดตั้งแต่เด็กจากการสัมผัสทางปาก ทำให้เป็นเริมที่ริมฝีปาก แต่ปัจจุบันเป็นสาเหตุของเริมที่อวัยวะเพศมากขึ้นผ่านออรัลเซ็กซ์
• HSV-2 ส่วนใหญ่ติดทางเพศสัมพันธ์ และกลับเป็นซ้ำที่อวัยวะเพศบ่อยกว่า HSV-1

เชื้อติดผ่านการสัมผัสผิวหนังหรือเยื่อบุโดยตรง เช่น การจูบ ออรัลเซ็กซ์ และการมีเพศสัมพันธ์ แม้ไม่มีแผลก็แพร่เชื้อได้ เพราะไวรัสออกมาที่ผิวเป็นช่วง ๆ โดยไม่มีอาการ (Asymptomatic Shedding) ถุงยางลดความเสี่ยงได้บางส่วน แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมดเพราะไม่ได้คลุมทุกพื้นที่ผิว ส่วนการติดจากโถส้วม ผ้าเช็ดตัว หรือสระว่ายน้ำ แทบไม่เกิดขึ้น

หลังติดเชื้อ ไวรัสจะไปหลบอยู่ในปมประสาทตลอดชีวิต และอาจออกมาเป็นแผลเมื่อร่างกายอ่อนเพลีย เครียด อดนอน มีประจำเดือน หรือมีการเสียดสีมาก

1. 1
   หลบใน ปมประสาทไวรัสอยู่ในร่างกายตลอดชีวิต
2. 2
   ตัวกระตุ้นเครียด อดนอน อ่อนเพลีย ประจำเดือน การเสียดสี
3. 3
   อาการนำคัน แสบ เสียวแปลบบริเวณเดิม 1–2 วันก่อนมีตุ่ม
4. 4
   ตุ่มน้ำ และแผลเป็นซ้ำมักเบาและสั้นกว่าครั้งแรก ราว 5–10 วัน
5. 5
   แผลหายไวรัสกลับไปหลบ ความถี่มักลดลงตามเวลา

แม้ไม่มีแผลก็แพร่เชื้อได้เป็นช่วง ๆ (Asymptomatic Shedding)

อาการครั้งแรก กับ อาการเป็นซ้ำ

ครั้งแรก (First Episode)

• มักเกิด 2–12 วันหลังรับเชื้อ แต่หลายคนไม่มีอาการเลยในตอนแรก แล้วมาเป็นครั้งแรกหลายเดือนหรือหลายปีต่อมา
• ตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ เป็นกลุ่ม แตกเป็นแผลตื้น เจ็บแสบมาก
• อาจมีไข้ ปวดเมื่อย ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโต ปัสสาวะแสบ
• ถ้าไม่รักษา อาจนาน 2–3 สัปดาห์

เป็นซ้ำ (Recurrence)

• มักเบากว่าและสั้นกว่า ประมาณ 5–10 วัน
• หลายคนมีอาการนำ เช่น คัน แสบ เสียวแปลบ ๆ บริเวณเดิม 1–2 วันก่อนมีตุ่ม
• ความถี่ของการเป็นซ้ำมักลดลงเรื่อย ๆ ตามเวลา

การวินิจฉัย

• แพทย์ดูลักษณะแผล และวิธีที่แม่นที่สุดคือ ป้ายแผลส่งตรวจ PCR ซึ่งบอกได้ว่าเป็น HSV-1 หรือ HSV-2 ควรตรวจขณะแผลยังใหม่
• การตรวจเลือดหาแอนติบอดี HSV ไม่แนะนำให้ใช้คัดกรองในคนที่ไม่มีอาการ เพราะแปลผลยาก ผลบวกลวงพบได้ และไม่ได้บอกว่าติดเมื่อไร อาจใช้ในบางสถานการณ์ตามดุลยพินิจแพทย์
• แผลที่อวัยวะเพศไม่ใช่เริมเสมอไป ซิฟิลิสก็ทำให้เกิดแผลได้ จึงควรตรวจเลือดซิฟิลิสร่วมด้วย อ่านที่ ซิฟิลิส

การรักษาด้วยยาต้านไวรัส

ยาที่ใช้คือ Acyclovir หรือ Valacyclovir ภายใต้การสั่งของแพทย์ ยาไม่ได้กำจัดไวรัสออกจากร่างกาย แต่ช่วยได้มาก ใช้ได้ 3 แบบ

1. รักษาครั้งแรก กินประมาณ 7–10 วัน ช่วยให้แผลหายเร็วและอาการน้อยลง
2. รักษาเป็นครั้ง ๆ (Episodic) กินระยะสั้นทันทีที่มีอาการนำหรือภายใน 24 ชั่วโมงแรกของแผล ได้ผลเหมาะที่สุดถ้าเริ่มเร็ว หลายคนจึงขอให้แพทย์จ่ายยาสำรองไว้
3. กินต่อเนื่องเพื่อกดไวรัส (Suppressive Therapy) เหมาะกับคนที่เป็นซ้ำบ่อย กังวลมาก หรือมีคู่ที่ยังไม่มีเชื้อ ลดการเป็นซ้ำได้ราว 70–80% และงานวิจัยในวารสาร NEJM พบว่า Valacyclovir วันละครั้งลดการแพร่ HSV-2 ให้คู่ได้เกือบครึ่ง

ยาทาภายนอกช่วยได้น้อยสำหรับเริมที่อวัยวะเพศ การดูแลแผลให้สะอาด แห้ง ใส่กางเกงในผ้าฝ้ายหลวม ๆ และใช้ยาแก้ปวดตามความจำเป็นช่วยให้สบายขึ้น

รักษาครั้งแรก

• ราว 7–10 วัน
• แผลหายเร็ว อาการน้อยลง

รักษาเป็นครั้ง ๆ

Episodic

• เริ่มทันทีที่มีอาการนำ
• หรือภายใน 24 ชม.แรกของแผล
• หลายคนขอยาสำรองไว้

กดไวรัสต่อเนื่อง

Suppressive

• ลดการเป็นซ้ำราว 70–80%
• ลดการแพร่ HSV-2 ให้คู่ได้เกือบครึ่ง
• เหมาะกับเป็นบ่อย หรือคู่ยังไม่มีเชื้อ

ยาไม่กำจัดไวรัสออกจากร่างกาย แต่ช่วยได้มาก ใช้ตามที่แพทย์สั่ง

ลดการแพร่เชื้อให้คู่

• งดเพศสัมพันธ์ทุกรูปแบบตั้งแต่มีอาการนำจนแผลหายสนิท
• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง แม้ไม่มีแผล
• พิจารณายากดไวรัสต่อเนื่อง โดยเฉพาะถ้าคู่ยังไม่มีเชื้อ
• ถ้ามีเริมที่ริมฝีปาก งดจูบและออรัลเซ็กซ์ระหว่างมีแผล
• บอกคู่ตรง ๆ การเปิดเผยอย่างเหมาะสมช่วยให้คู่ตัดสินใจร่วมกันได้ และลดความรู้สึกผิดในระยะยาว

ผู้หญิงตั้งครรภ์

ความเสี่ยงต่อทารกสูงที่สุดเมื่อแม่ ติดเชื้อครั้งแรกในช่วงไตรมาสสุดท้าย ถ้าคุณหรือคู่เป็นเริม ให้แจ้งสูติแพทย์ตั้งแต่ฝากครรภ์ แพทย์อาจให้ยากดไวรัสช่วงท้ายของการตั้งครรภ์และวางแผนการคลอดให้ปลอดภัย

ใจที่ต้องดูแลไปพร้อมกับแผล

ความอาย ความกลัวว่าจะไม่มีใครรับได้ และความโกรธคู่ เป็นปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน ลองให้เวลากับตัวเอง หาข้อมูลจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และถ้าความกังวลกระทบการนอน การกิน หรือการทำงาน ควรขอความช่วยเหลือ อ่านต่อที่ รู้สึกผิดหลังติดโรค และ เมื่อคู่ของเราติด STI หากรู้สึกแย่มากจนไม่ไหว โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

เมื่อไรต้องพบแพทย์ และคลินิกช่วยอะไรได้

ควรพบแพทย์เมื่อมีแผลหรือตุ่มน้ำที่อวัยวะเพศครั้งแรก เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและแยกโรคอื่น และรีบพบแพทย์ทันทีถ้าปัสสาวะไม่ออก ปวดศีรษะรุนแรงร่วมกับคอแข็ง มีแผลที่ตา หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำและแผลลามมาก

ที่ Dr. Kris Clinic หมอตรวจ PCR จากแผล วางแผนการใช้ยาแบบเป็นครั้งหรือแบบต่อเนื่อง และให้คำปรึกษาแบบคู่ ทั้งเรื่องการลดการแพร่เชื้อและการคุยกันอย่างเข้าใจ ปรึกษาออนไลน์ได้ทั่วประเทศครับ