ทุกปีจะมีคนไข้ถือแพ็กเกจตรวจสุขภาพมาถามว่า “ควรเลือกแบบไหนดี” ผมมักถามกลับว่า คุณอายุเท่าไหร่ มีโรคอะไรในครอบครัว สูบบุหรี่ไหม และใช้ชีวิตแบบไหน เพราะการตรวจที่ดีต้องออกแบบจากคำตอบเหล่านี้ ไม่ใช่จากจำนวนรายการ
หลักคิดก่อนเลือกตรวจ
- ตรวจสิ่งที่ พบบ่อย มี วิธีตรวจที่แม่นพอ และถ้าเจอแล้ว รักษาหรือป้องกันได้จริง
- การตรวจเกินจำเป็นเสี่ยงต่อผลบวกลวง ความกังวล และการตรวจต่อเนื่องโดยไม่จำเป็น
- การคุยกับแพทย์และตรวจร่างกาย สำคัญไม่น้อยกว่าผลเลือด
พื้นฐานที่ทุกคนควรได้
| รายการ | ความถี่โดยประมาณ |
|---|---|
| วัดความดันโลหิต | อย่างน้อยปีละครั้ง ถ้าเคยสูงก้ำกึ่งให้วัดที่บ้านด้วย |
| น้ำหนัก ดัชนีมวลกาย และรอบเอว | ทุกปี รอบเอวไม่ควรเกินครึ่งหนึ่งของส่วนสูง |
| น้ำตาลในเลือด (FPG หรือ HbA1c) | เริ่มราวอายุ 35 ปี ทุก 1–3 ปี หรือเร็วกว่านั้นถ้าน้ำหนักเกิน มีพ่อแม่เป็นเบาหวาน หรือเคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ |
| ไขมันในเลือด | เริ่มตั้งแต่อายุ 20 ปี และซ้ำทุก 5 ปีหรือถี่กว่านั้นตามความเสี่ยง |
| การทำงานของไตและตับ | ตามข้อบ่งชี้ เช่น ความดันสูง เบาหวาน ดื่มหนัก ใช้ยาประจำ |
| ประเมินบุหรี่ แอลกอฮอล์ การนอน ความเครียด ซึมเศร้า | ทุกครั้งที่พบแพทย์ |
การตรวจโรคติดเชื้อที่หลายคนมองข้าม
- ไวรัสตับอักเสบบี ผู้ใหญ่ทุกคนควรตรวจอย่างน้อยหนึ่งครั้ง (ตามคำแนะนำ CDC ปี 2023) ถ้าไม่มีภูมิควรฉีดวัคซีน ถ้าเป็นพาหะต้องติดตามตับเป็นระยะ
- ไวรัสตับอักเสบซี ตรวจอย่างน้อยหนึ่งครั้งในผู้ใหญ่ เพราะปัจจุบันมียารักษาให้หายได้
- HIV ตรวจอย่างน้อยหนึ่งครั้ง และตรวจซ้ำตามความเสี่ยง ดูวิธีตรวจได้ที่ HIV Self-Test ตรวจเองที่บ้าน
- ซิฟิลิส หนองใน คลามัยเดีย ตรวจตามความเสี่ยง เช่น มีคู่ใหม่ มีหลายคู่ หรือใช้ PrEP อ่านเพิ่มที่ ตรวจ STI แบบ PCR 14 เชื้อ
ตรวจอย่างน้อย 1 ครั้งในชีวิต
- ไวรัสตับอักเสบบี (CDC 2023)
- ไวรัสตับอักเสบซี
- HIV
ตรวจตามความเสี่ยง
- ซิฟิลิส
- หนองใน คลามัยเดีย
- เช่น มีคู่ใหม่ หลายคู่ ใช้ PrEP
ถ้าผลบอกว่าไม่มีภูมิ
- ฉีดวัคซีนตับอักเสบบี
การคัดกรองมะเร็งที่มีหลักฐาน
| มะเร็ง | ใคร | วิธี |
|---|---|---|
| ปากมดลูก | ผู้หญิงและผู้มีปากมดลูก อายุประมาณ 25–30 ถึง 65 ปี | ตรวจ HPV DNA ทุก 5 ปี หรือแปปสเมียร์ทุก 3 ปี |
| ลำไส้ใหญ่ | อายุ 45–50 ถึง 75 ปี | ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (FIT) ทุกปี หรือส่องกล้องลำไส้ใหญ่ทุก 10 ปี |
| เต้านม | ผู้หญิงอายุ 40–50 ปีขึ้นไป ตามความเสี่ยงและการตัดสินใจร่วมกับแพทย์ | แมมโมแกรม |
| ปอด | อายุ 50–80 ปีที่สูบบุหรี่หนัก (ประมาณ 20 ซอง-ปี) และยังสูบหรือเลิกไม่เกิน 15 ปี | CT ปริมาณรังสีต่ำปีละครั้ง |
| ต่อมลูกหมาก | ผู้ชายอายุ 55–69 ปี (เร็วกว่านั้นถ้ามีประวัติครอบครัว) | PSA หลังคุยข้อดีข้อเสียกับแพทย์ ไม่ใช่ตรวจทุกคนอัตโนมัติ |
| ตับ | ผู้ที่เป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบีบางกลุ่มหรือมีตับแข็ง | อัลตราซาวด์ทุก 6 เดือน อาจร่วมกับ AFP |
สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติในไทยครอบคลุมการคัดกรองหลายรายการ เช่น HPV DNA และ FIT ในช่วงอายุที่กำหนด
สำหรับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักหรือมี HIV ยังมีการคัดกรองมะเร็งทวารหนักที่ควรคุยกับแพทย์ ดู Anal Health 101
- 20 ปี+ไขมันในเลือด
ซ้ำทุก 5 ปี หรือถี่กว่าตามความเสี่ยง
- 25–30 ปี+มะเร็งปากมดลูก
HPV DNA ทุก 5 ปี หรือแปปสเมียร์ทุก 3 ปี ถึงอายุ 65
- ≈ 35 ปี+น้ำตาลในเลือด
FPG หรือ HbA1c ทุก 1–3 ปี เร็วกว่านี้ถ้าเสี่ยง
- 45–50 ปี+มะเร็งลำไส้ใหญ่
FIT ทุกปี หรือส่องกล้องทุก 10 ปี ถึงอายุ 75
- 50–80 ปีมะเร็งปอด (สูบหนัก)
CT ปริมาณรังสีต่ำปีละครั้ง ในผู้สูบประมาณ 20 ซอง-ปี
- 55–69 ปีPSA ต่อมลูกหมาก
หลังคุยข้อดีข้อเสียกับแพทย์ ไม่ใช่ตรวจอัตโนมัติ
ความดัน น้ำหนัก รอบเอว ควรวัดทุกปีตั้งแต่วัยผู้ใหญ่ ส่วนแมมโมแกรมเริ่มราว 40–50 ปีตามความเสี่ยง
รายการที่ไม่ค่อยจำเป็นในคนไม่มีอาการ
- Tumor marker เช่น CEA, CA 19-9, CA-125 เพื่อหามะเร็งในคนทั่วไป ไม่แนะนำ เพราะผลบวกลวงสูงและพลาดมะเร็งระยะแรกได้ อ่าน Tumor Marker ตรวจคัดกรองมะเร็งได้จริงไหม
- คลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือวิ่งสายพาน ในคนความเสี่ยงต่ำไม่มีอาการ
- ตรวจวิตามินทุกตัว ดู ตรวจระดับวิตามิน จำเป็นไหม
- เอกซเรย์ปอดทุกปี ไม่ใช่วิธีคัดกรองมะเร็งปอดที่ได้ผล
วัคซีนเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจสุขภาพ
ทบทวนวัคซีนทุกครั้ง เช่น ไข้หวัดใหญ่ประจำปี บาดทะยัก-คอตีบทุก 10 ปี ตับอักเสบบีถ้าไม่มีภูมิ HPV ตามอายุและความเสี่ยง และวัคซีนสำหรับวัย 50+ อย่างงูสวัดและปอดอักเสบ ดู วัคซีนไข้หวัดใหญ่
ตรวจกับ Dr. Kris Clinic
หมอจะช่วยออกแบบการตรวจตามอายุ ประวัติครอบครัว และไลฟ์สไตล์ของคุณ รวมถึงเรื่องที่มักไม่มีในแพ็กเกจทั่วไป เช่น ฮอร์โมนเพศชายเมื่อมีอาการ สุขภาพเพศ การตรวจ STI แบบเป็นส่วนตัว และการวางแผนวัคซีน ปรึกษาออนไลน์เพื่อวางแผนก่อน แล้วค่อยนัดเจาะเลือดได้
ไม่ต้องรอถึงรอบตรวจประจำปี ถ้ามีอาการเหล่านี้: เจ็บแน่นหน้าอก หอบเหนื่อย น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ถ่ายเป็นเลือด มีก้อนผิดปกติ หรือรู้สึกซึมเศร้าจนใช้ชีวิตลำบาก (สายด่วนสุขภาพจิต 1323)
1
2
3
