ผู้ชายหลายคนรู้จักคำว่า “เทสโทสเตอโรน” ครั้งแรกจากคลิปฟิตเนสหรือโฆษณาอาหารเสริม จนเข้าใจว่าเป็นฮอร์โมนของกล้ามกับเซ็กซ์เท่านั้น เวลาคนไข้ถามหมอว่า “ผมควรเติมเทสไหม” หมอมักชวนถอยกลับมาหนึ่งก้าวก่อนว่า ฮอร์โมนตัวนี้ทำอะไรบ้าง ค่าปกติคือเท่าไหร่ และผลเลือดที่ถืออยู่ในมือเชื่อได้แค่ไหน เพราะถ้าตั้งต้นผิด การรักษาก็มักผิดตามไปด้วย
เทสโทสเตอโรนคืออะไร สร้างจากที่ไหน
เทสโทสเตอโรน (Testosterone) เป็นฮอร์โมนเพศชายหลัก ในผู้ชายราว 95% สร้างจากอัณฑะ ที่เหลือมาจากต่อมหมวกไต การสร้างถูกสั่งการจากสมองเป็นทอด ๆ
- สมองส่วนไฮโปทาลามัสหลั่ง GnRH
- ต่อมใต้สมองหลั่ง LH ไปกระตุ้นอัณฑะให้สร้างเทสโทสเตอโรน และ FSH ไปช่วยการสร้างอสุจิ
- เมื่อฮอร์โมนสูงพอ สมองจะลดคำสั่งลงเอง เหมือนเทอร์โมสตัทในห้องแอร์
ระบบนี้เรียกว่าแกน HPG (Hypothalamic–Pituitary–Gonadal axis) และเป็นเหตุผลว่าทำไมการได้ฮอร์โมนจากภายนอก ทั้ง TRT และสเตียรอยด์ ทำให้อัณฑะเล็กลงและอสุจิลดลง อ่านรายละเอียดได้ที่ ผลข้างเคียงของ TRT
ระดับฮอร์โมนในวันเดียวก็ขึ้นลงได้ โดยจะสูงสุดช่วงเช้าและต่ำลงช่วงบ่ายถึงเย็น ยิ่งในผู้ชายอายุน้อยยิ่งเห็นชัด
- 1ไฮโปทาลามัสหลั่ง GnRH
- 2ต่อมใต้สมองหลั่ง LH และ FSH
- 3อัณฑะLH กระตุ้นสร้างเทสโทสเตอโรน FSH ช่วยสร้างอสุจิ
- 4ป้อนกลับระดับสูงพอ สมองลดคำสั่ง
ฮอร์โมนจากภายนอกจึงทำให้อัณฑะเล็กลงและอสุจิลดลง
ฮอร์โมนตัวนี้ทำหน้าที่อะไรบ้าง
| ระบบ | บทบาทของเทสโทสเตอโรน |
|---|---|
| เพศ | ความต้องการทางเพศ การตื่นตัวตอนเช้า ส่วนการแข็งตัวพึ่งหลอดเลือดและเส้นประสาทเป็นหลัก |
| กล้ามเนื้อ | ช่วยสร้างและรักษามวลกล้ามเนื้อ |
| กระดูก | ช่วยรักษาความหนาแน่นของกระดูก (ส่วนหนึ่งผ่านการเปลี่ยนเป็นเอสโตรเจน) |
| เลือด | กระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง |
| อารมณ์และพลังงาน | ความกระตือรือร้น สมาธิ อารมณ์โดยรวม |
| การเผาผลาญ | สัมพันธ์กับไขมันหน้าท้องและความไวต่ออินซูลิน |
เทสโทสเตอโรนบางส่วนถูกเปลี่ยนเป็น DHT ซึ่งเกี่ยวกับต่อมลูกหมาก สิว และผมบาง และอีกส่วนถูกเปลี่ยนเป็นเอสโตรเจน ซึ่งผู้ชายก็ต้องใช้เหมือนกัน รายละเอียดอยู่ในบทความ ฮอร์โมนไม่สมดุลในผู้ชาย
ค่าปกติเท่าไหร่ อ่านผลเลือดอย่างไร
ผลตรวจ Total testosterone มักรายงานเป็น 2 หน่วย ใช้สูตรแปลงง่าย ๆ คือ 1 nmol/L ≈ 28.8 ng/dL
| ng/dL | nmol/L (ประมาณ) | ความหมายโดยทั่วไป |
|---|---|---|
| ต่ำกว่า 230 | ต่ำกว่า 8 | ต่ำค่อนข้างชัด |
| 230–350 | 8–12 | โซนก้ำกึ่ง ต้องดูอาการ SHBG และตรวจซ้ำ |
| 350–1,000 | 12–35 | อยู่ในช่วงที่พบในผู้ชายส่วนใหญ่ |
| มากกว่า 1,000 | มากกว่า 35 | ไม่ค่อยพบตามธรรมชาติ มักเกิดจากการใช้ฮอร์โมน |
แนวทางแต่ละสถาบันใช้จุดตัดต่างกันเล็กน้อย สมาคมระบบปัสสาวะสหรัฐฯ (AUA) ใช้ประมาณ 300 ng/dL ส่วนสมาคมระบบปัสสาวะยุโรป (EAU) ยังคงใช้ 12 nmol/L เป็นจุดตัดในฉบับปี 2025–2026 และ Endocrine Society ใช้ขีดล่างของช่วงอ้างอิงที่ปรับมาตรฐานแล้ว ประมาณ 264 ng/dL ทั้งหมดเห็นตรงกันในประเด็นสำคัญ คือ ตัวเลขอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีอาการร่วมด้วย
ช่วงปกติของแต่ละแล็บยังต่างกันตามวิธีตรวจ หมอจึงอ่านผลคู่กับค่าอ้างอิงของแล็บนั้นเสมอ
1 nmol/L ≈ 28.8 ng/dL ตัวเลขอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีอาการร่วม และอ่านคู่ค่าอ้างอิงของแล็บ
ฮอร์โมนลดลงตามอายุจริงไหม
จริง แต่ไม่ได้ลดฮวบเหมือนวัยหมดประจำเดือนในผู้หญิง โดยเฉลี่ยจะค่อย ๆ ลดลงราว 1% ต่อปีหลังวัย 30–40 ปี ขณะที่โปรตีน SHBG ที่จับฮอร์โมนไว้มักสูงขึ้นตามอายุ ทำให้ฮอร์โมนที่ใช้งานได้จริงลดลงมากกว่าตัวเลขรวม (อ่าน SHBG คืออะไร)
อย่างไรก็ดี งานวิจัยใหญ่ในยุโรป (EMAS) พบว่าผู้ชายอายุ 40–79 ปีที่มีทั้งอาการชัดและฮอร์โมนต่ำจริงมีเพียงราว 2% เท่านั้น และปัจจัยที่ดึงฮอร์โมนลงมากกว่าอายุคือ น้ำหนักเกิน โรคเรื้อรัง และการนอนไม่พอ ข้อความว่า “แก่แล้วต้องเติมเทส” จึงไม่ถูกนัก ที่ถูกกว่าคือ “ถ้ามีอาการ ให้ตรวจหาสาเหตุ”
อะไรกดฮอร์โมนเพศชายได้บ้าง
- อ้วนลงพุง เบาหวานที่คุมไม่ดี ไขมันพอกตับ
- นอนน้อย หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
- ป่วยเฉียบพลัน ผ่าตัดใหญ่ ความเครียดหนัก
- ยาบางกลุ่ม เช่น ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ สเตียรอยด์ชนิดกินหรือฉีดระยะยาว
- ดื่มแอลกอฮอล์หนัก ออกกำลังกายหนักเกินร่วมกับกินน้อย
- เคยใช้สเตียรอยด์เพื่อสร้างกล้าม
- โรคของอัณฑะหรือต่อมใต้สมอง เช่น เนื้องอกที่หลั่งโปรแลกติน ภาวะทางพันธุกรรมอย่าง Klinefelter syndrome อัณฑะบาดเจ็บ หรือเคยได้เคมีบำบัด
หลายข้อในรายการนี้แก้ได้ และเมื่อแก้แล้วฮอร์โมนมักกลับขึ้นมาเอง แนวทางปฏิบัติอยู่ในบทความ ดูแลฮอร์โมนด้วยการนอน อาหาร และการออกกำลังกาย
ตรวจอย่างไรให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้
- เจาะเลือดช่วงเช้า 07:00–10:00 น.
- งดอาหารก่อนเจาะ เพราะอาหารที่มีน้ำตาลสูงทำให้ค่าต่ำลงชั่วคราวได้
- เลี่ยงการตรวจตอนกำลังป่วย อดนอน หรือหลังเดินทางข้ามคืน
- ถ้าค่าต่ำ ให้ตรวจซ้ำอีกครั้งในวันอื่น
- ตรวจ LH และ FSH เพื่อบอกว่าต้นเหตุอยู่ที่อัณฑะหรือที่สมอง และตรวจ SHBG ในคนที่ค่าก้ำกึ่ง
รายการตรวจที่ครบกว่านี้ โดยเฉพาะถ้ากำลังคิดเรื่องการรักษา อยู่ในบทความ ตรวจเลือดอะไรบ้างก่อนเริ่ม TRT
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
ถ้าคุณมีอาการหลายข้อพร้อมกัน เช่น อารมณ์ทางเพศลดลงชัด ไม่มีการแข็งตัวตอนเช้า เหนื่อยง่ายโดยหาสาเหตุไม่ได้ กล้ามลดลง ไขมันหน้าท้องเพิ่ม หรือหน้าอกขยาย ลองอ่าน อาการขาดฮอร์โมนเพศชาย แล้วมาตรวจอย่างเป็นระบบ
ที่ Dr. Kris Clinic หมอจะเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และตรวจเลือดในเวลาที่เหมาะสม เพื่อหาสาเหตุก่อนเสมอ หากเข้าเกณฑ์ภาวะพร่องฮอร์โมนจริง จึงคุยทางเลือกการรักษาอย่าง TRT พร้อมแผนติดตามความปลอดภัย ปรึกษาได้ทั้งที่คลินิกในสุราษฎร์ธานีและแบบออนไลน์
1
2
3
