เที่ยวทั้งทีต้องพร้อม เตรียมสุขภาพก่อนเดินทาง วัคซีน ยา และสุขภาพเพศ

ทุกช่วงวันหยุดยาว จะมีคนไข้ทักมาจากต่างประเทศว่า “หมอครับ ลืมยามา” หรือ “เมื่อคืนพลาดไป ต้องทำยังไง” เรื่องเหล่านี้ป้องกันได้ถ้าเตรียมตัวก่อนออกเดินทางสักนิด ผมสรุปเป็นเช็กลิสต์ที่ใช้ได้ทั้งเที่ยวในประเทศ ต่างประเทศ ไปงานปาร์ตี้ หรือไปงาน Pride

1. ก่อนเดินทาง 4–8 สัปดาห์: ทบทวนวัคซีน

วัคซีนบางชนิดต้องใช้เวลาสร้างภูมิ หรือต้องฉีดหลายเข็ม จึงควรวางแผนล่วงหน้า

• วัคซีนพื้นฐาน ไข้หวัดใหญ่ บาดทะยัก-คอตีบ หัด ตับอักเสบบี
• ตับอักเสบเอ และไทฟอยด์ ถ้าไปพื้นที่ที่สุขาภิบาลอาหารและน้ำไม่ดี ตับอักเสบเอยังติดทางเพศสัมพันธ์ได้ด้วย
• ไข้สมองอักเสบเจอี พิษสุนัขบ้า สำหรับการเดินทางนาน ไปชนบท หรือทำกิจกรรมกลางแจ้งในบางพื้นที่ของเอเชีย
• ไข้เหลือง จำเป็นและบางประเทศบังคับ ถ้าไปบางพื้นที่ของแอฟริกาหรืออเมริกาใต้
• HPV และฝีดาษวานร (Mpox) สำหรับคนที่มีความเสี่ยงทางเพศสูง ความพร้อมของวัคซีน Mpox ในไทยอาจจำกัด ควรสอบถามแพทย์
• วัคซีนสำหรับวัย 50+ เช่น งูสวัดและปอดอักเสบ ดู วัคซีนไข้หวัดใหญ่ และ วัคซีนนิวโมคอคคัส

ตรวจคำแนะนำล่าสุดของประเทศปลายทางเสมอ เพราะสถานการณ์โรคเปลี่ยนได้

1. 4–8 สัปดาห์ก่อน
   ทบทวนวัคซีน

   พื้นฐาน ตับอักเสบเอ ไทฟอยด์ ตามปลายทางและความเสี่ยง

2. ก่อนออกเดินทาง
   ยา เอกสาร PrEP

   ยาพอทั้งทริป +3–5 วัน จดหมายแพทย์สำหรับฮอร์โมน เริ่ม PrEP ตามแผน

3. ระหว่างทริป
   ถุงยาง เจล ความยินยอม

   ถ้าพลาด เริ่ม PEP ภายใน 72 ชม. และกินต่อ 28 วัน

4. 2–4 สัปดาห์หลัง
   ตรวจ HIV และ STI

   ถ้ามีความเสี่ยง และตรวจซ้ำตามระยะฟักตัว

5. ภายใน 3 เดือน
   ถ้ามีไข้ บอกแพทย์

   ว่าไปพื้นที่เสี่ยงมาลาเรียที่ไหนมา

2. ยาประจำตัวและการพกยาข้ามประเทศ

• พกยาให้พอทั้งทริป และเผื่ออีก 3–5 วัน
• เก็บยาไว้ในกระเป๋าถือขึ้นเครื่อง ไม่ใส่กระเป๋าโหลด
• เก็บยาในบรรจุภัณฑ์เดิมที่มีชื่อยา
• ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน เป็นยาควบคุมในหลายประเทศ ควรมีใบสั่งยาหรือจดหมายแพทย์ภาษาอังกฤษระบุชื่อยา ขนาด และเหตุผลทางการแพทย์ รวมทั้งเช็กกฎของประเทศปลายทาง ยาฉีดและเข็มต้องมีเอกสารประกอบ
• ถ้าจะไม่อยู่ช่วงที่ต้องฉีดฮอร์โมน ให้คุยกับแพทย์ล่วงหน้าเรื่องเลื่อนหรือปรับรอบ ดู TRT คืออะไร
• ยาที่ต้องแช่เย็น ใช้กระเป๋าเก็บความเย็นและสอบถามสายการบิน
• ข้ามเขตเวลา ยาที่ต้องตรงเวลา เช่น PrEP ยาคุม ยาเบาหวาน ให้วางแผนกับแพทย์ว่าจะปรับเวลาอย่างไร

3. ชุดยาสามัญที่ควรพก

• ยาลดไข้แก้ปวด เช่น พาราเซตามอล
• ผงเกลือแร่ (ORS) สำหรับท้องเสีย
• ยาแก้แพ้ ยาแก้เมารถเมาเรือ
• ยาทากันยุงที่มี DEET หรือ Picaridin
• ครีมกันแดด พลาสเตอร์ ยาฆ่าเชื้อทาแผล
• ถุงยางอนามัยและเจลหล่อลื่นชนิดน้ำหรือซิลิโคน

ไข้ ปวด แพ้

• พาราเซตามอล
• ยาแก้แพ้
• ยาแก้เมารถเมาเรือ

ท้องเสีย

• ผงเกลือแร่ (ORS)

ผิวและแผล

• ยากันยุง DEET/Picaridin
• ครีมกันแดด
• พลาสเตอร์ ยาฆ่าเชื้อ

สุขภาพเพศ

• ถุงยางอนามัย
• เจลหล่อลื่นชนิดน้ำหรือซิลิโคน

4. อาหาร น้ำ ยุง และเที่ยวบินยาว

• ดื่มน้ำบรรจุขวด เลือกอาหารปรุงสุกร้อน ๆ ล้างมือบ่อย
• ท้องเสียส่วนใหญ่หายเองใน 2–3 วัน สิ่งสำคัญคือดื่มเกลือแร่ ถ้ามีไข้สูง ถ่ายเป็นเลือด หรืออาการหนัก ต้องพบแพทย์
• ป้องกันยุงลาย โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีไข้เลือดออก ซิกา ชิคุนกุนยา
• เที่ยวบินนานกว่า 4 ชั่วโมง ลุกเดิน ขยับข้อเท้า ดื่มน้ำ ผู้ที่ใช้ฮอร์โมนเอสโตรเจนหรือมีประวัติลิ่มเลือดควรปรึกษาแพทย์เรื่องการป้องกันลิ่มเลือด

5. สุขภาพเพศระหว่างเที่ยว

การเดินทางมักมาพร้อมคนใหม่และความปล่อยตัว ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิด แต่ควรวางแผนให้ปลอดภัย

• ถุงยางร่วมกับเจลหล่อลื่น ป้องกัน HIV และ STI หลายชนิด
• PrEP ถ้ามีความเสี่ยง HIV เริ่มล่วงหน้าตามแผนของแพทย์ การกินทุกวันต้องเริ่มก่อนเดินทางให้ยาออกฤทธิ์ ส่วน PrEP แบบเฉพาะกิจ (2-1-1) ใช้ได้เฉพาะบางกลุ่มตามที่แพทย์ประเมิน
• PEP ถ้าพลาด เช่น ถุงยางแตกหรือไม่ได้ป้องกัน ต้องเริ่มยาให้เร็วที่สุด ภายใน 72 ชั่วโมง และกินต่อ 28 วัน ดู PEP ยาต้านหลังเสี่ยง และ รับ PrEP/PEP ออนไลน์ผ่าน Telemedicine
• ยารักษา ED เช่น Tadalafil ใช้ตามที่แพทย์ประเมินและสั่งเท่านั้น ห้ามใช้ร่วมกับยาไนเตรตหรือ Poppers เพราะความดันตกจนหมดสติได้ และไม่ควรดื่มแอลกอฮอล์หนักร่วม
• ระวังแอลกอฮอล์และสารเสพติด ลดการตัดสินใจและเพิ่มความเสี่ยงทุกอย่าง ถ้าจะใช้ ดู Chemsex คืออะไร และลดอันตรายอย่างไร
• ความยินยอม ต้องชัดเจนทุกครั้ง และคนที่เมามากจนไม่รู้สึกตัวให้ความยินยอมไม่ได้

6. หลังกลับมา

• ตรวจ HIV และ STI ถ้ามีความเสี่ยงระหว่างทริป เช่น ประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังเสี่ยง และตรวจซ้ำตามระยะฟักตัว ดู ตรวจ STI แบบ PCR 14 เชื้อ
• ถ้ามีไข้ภายใน 3 เดือนหลังกลับจากพื้นที่เสี่ยงมาลาเรีย ต้องบอกแพทย์ว่าไปที่ไหนมา

เตรียมทริปกับ Dr. Kris Clinic

หมอช่วยวางแผนวัคซีน ทบทวนยาประจำตัว ออกจดหมายแพทย์สำหรับพกยา ให้คำปรึกษาเรื่อง PrEP และ PEP รวมถึงการตรวจหลังกลับ ทั้งที่คลินิกและออนไลน์