หลายคนบอกหมอว่า “อยากป้องกัน HIV แต่ไม่ได้มีเซ็กส์บ่อยขนาดต้องกินยาทุกวัน” สำหรับคนกลุ่มนี้ PrEP แบบเฉพาะกิจ หรือที่เรียกกันว่า PrEP 2-1-1 อาจเป็นคำตอบ เพราะกินเฉพาะช่วงที่มีความเสี่ยง ใช้ยาน้อยกว่า และงานวิจัยพบว่าได้ผลสูงมากเมื่อกินถูกเวลา แต่สูตรนี้มีเงื่อนไขชัดเจนว่าใช้กับใครได้ และใครไม่ควรใช้ครับ
PrEP 2-1-1 คืออะไร
คือการกินยา PrEP ชนิด Tenofovir Disoproxil Fumarate ร่วมกับ Emtricitabine (TDF/FTC) หรือ Lamivudine (TDF/3TC) แบบอิงตามเหตุการณ์ (Event-driven PrEP) แทนการกินทุกวัน องค์การอนามัยโลกรับรองสูตรนี้ตั้งแต่ปี 2562 และแนวทาง PrEP ของประเทศไทยก็บรรจุไว้เป็นทางเลือก ข้อมูลจากการศึกษา IPERGAY ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร NEJM ปี 2558 พบว่าลดการติด HIV ได้ 86% เมื่อเทียบกับยาหลอก และในช่วงที่ทุกคนได้ยาจริงรวมถึงการศึกษา Prévenir ในฝรั่งเศส แทบไม่พบการติดเชื้อในคนที่กินยาถูกวิธี
วิธีกิน
- 2 เม็ดพร้อมกัน ก่อนมีเพศสัมพันธ์ 2–24 ชั่วโมง ยิ่งใกล้ 24 ชั่วโมงยิ่งมั่นใจ แต่อย่าน้อยกว่า 2 ชั่วโมง
- 1 เม็ด ที่ 24 ชั่วโมงหลังกินสองเม็ดแรก
- 1 เม็ด ที่ 48 ชั่วโมงหลังกินสองเม็ดแรก
รวม 4 เม็ดสำหรับเหตุการณ์ครั้งเดียว กินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ คลาดเวลาได้ประมาณ 2 ชั่วโมงเท่านั้น จึงควรตั้งนาฬิกาเตือน
ถ้ามีเพศสัมพันธ์ต่อเนื่องหลายวัน
ให้กิน วันละ 1 เม็ดต่อไปทุก 24 ชั่วโมง ตราบที่ยังมีเพศสัมพันธ์ และกินต่ออีก 2 เม็ดหลังครั้งสุดท้าย (วันละเม็ด 2 วัน)
ถ้าเพิ่งหยุดไปไม่ถึง 7 วัน
ถ้ากินเม็ดสุดท้ายของรอบก่อนไปไม่เกิน 7 วัน รอบใหม่เริ่มด้วย 1 เม็ด แทน 2 เม็ดได้ ถ้าเกิน 7 วันให้เริ่มด้วย 2 เม็ดเหมือนเดิม หากไม่แน่ใจ ให้เริ่มด้วย 2 เม็ดปลอดภัยกว่า
- 2–24 ชม.ก่อน2 เม็ดพร้อมกัน
ก่อนมีเพศสัมพันธ์ อย่าน้อยกว่า 2 ชั่วโมง
- +24 ชม.1 เม็ด
นับจากเวลากิน 2 เม็ดแรก
- +48 ชม.1 เม็ด
ครบ 4 เม็ดสำหรับเหตุการณ์ครั้งเดียว
- มีต่อหลายวันวันละ 1 เม็ดทุก 24 ชม.
ตราบที่ยังมีเพศสัมพันธ์ แล้วกินต่ออีก 2 วันหลังครั้งสุดท้าย
คลาดเวลาได้ราว 2 ชั่วโมง ตั้งนาฬิกาเตือน พลาดเม็ดแล้วเสี่ยง ติดต่อแพทย์ภายใน 72 ชม.
เหมาะกับใคร
- ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย (MSM) รวมถึงผู้ที่เกิดมาเป็นเพศชายและไม่ได้ใช้ฮอร์โมนเอสโตรเจน
- มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย เช่น น้อยกว่าสัปดาห์ละ 2 ครั้ง และมักรู้ล่วงหน้าอย่างน้อย 2 ชั่วโมง
- กินยาตามเวลาได้แม่นยำ
- อยากใช้ยาน้อยลงหรือลดค่าใช้จ่าย
ถ้ามีเพศสัมพันธ์บ่อยหรือคาดเดาไม่ได้ การกินทุกวันมักง่ายกว่าและพลาดน้อยกว่า ดูรายละเอียดที่ PrEP ยาป้องกัน HIV ก่อนเสี่ยง
ใครไม่ควรใช้สูตร 2-1-1
- ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดหรือ Frontal sex ทั้งผู้หญิงและผู้ชายที่มีคู่เป็นผู้หญิง เพราะยาสะสมในเนื้อเยื่อช่องคลอดช้ากว่า ต้องกินทุกวัน
- หญิงข้ามเพศหรือผู้ที่ใช้ฮอร์โมนเอสโตรเจน ยังไม่มีข้อมูลเพียงพอสำหรับสูตรเฉพาะกิจ แนะนำให้กินทุกวัน ดูเพิ่มที่ ฮอร์โมนเพื่อการข้ามเพศเป็นหญิง
- ผู้ที่มีไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง การกินแล้วหยุดเป็นช่วง ๆ อาจทำให้ตับอักเสบกำเริบ
- ผู้ที่ใช้สูตร F/TAF ยังไม่มีข้อมูลรองรับการกินแบบ 2-1-1
- ผู้ที่ใช้สารเสพติดร่วมกับเพศสัมพันธ์จนจำเวลากินยาไม่ได้ อาจเหมาะกับการกินทุกวันมากกว่า อ่าน Chemsex
เหมาะกับ 2-1-1
- MSM และผู้ที่เกิดเป็นชายที่ไม่ได้ใช้เอสโตรเจน
- มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย รู้ล่วงหน้า ≥ 2 ชม.
- กินยาตามเวลาได้แม่นยำ
ควรกินทุกวันแทน
- มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด
- หญิงข้ามเพศ หรือผู้ใช้เอสโตรเจน
- มีไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง
- ใช้สูตร F/TAF หรือใช้สารจนจำเวลาไม่ได้
ยืนยันโดย IPERGAY (NEJM 2015) และ WHO รับรองตั้งแต่ปี 2562
ก่อนเริ่มและระหว่างใช้
เหมือน PrEP แบบกินทุกวัน คือ ต้องตรวจ HIV ให้เป็นลบก่อนเริ่ม ตรวจไวรัสตับอักเสบบี การทำงานของไต และ STI แล้วติดตามทุก 3 เดือน ถ้าเพิ่งเสี่ยงไม่เกิน 72 ชั่วโมงก่อนเริ่ม PrEP ต้องประเมินเรื่อง PEP ก่อน
ผิดพลาดบ่อย ๆ ที่หมอเจอ
- กิน 2 เม็ดแรกแล้วลืมเม็ดที่ 24 และ 48 ชั่วโมง ทำให้การป้องกันไม่ครบ
- กินแค่ 1 เม็ดก่อนมีเพศสัมพันธ์ แทนที่จะเป็น 2 เม็ด
- กินหลังมีเพศสัมพันธ์แล้วเท่านั้น ซึ่งไม่ใช่ PrEP และไม่ได้ป้องกันเท่า PEP
- ใช้สูตรนี้กับการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด
สลับระหว่าง 2-1-1 กับกินทุกวัน
เปลี่ยนได้ตามช่วงชีวิต เช่น ช่วงเที่ยว ช่วงมีคู่ใหม่ หรือช่วงที่มีเพศสัมพันธ์บ่อย อาจเปลี่ยนเป็นกินทุกวัน แล้วกลับมาใช้ 2-1-1 เมื่อความถี่ลดลง การหยุดกินทุกวันในชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย ให้กินต่ออีก 2 วันหลังความเสี่ยงครั้งสุดท้าย เปรียบเทียบทางเลือกทั้งหมดได้ที่ PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร
PrEP ทุกแบบไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น การใช้ถุงยาง ตรวจ STI สม่ำเสมอ และในบางคน Doxy-PEP ช่วยเติมช่องว่างได้
คลินิกช่วยอะไรได้
ที่ Dr. Kris Clinic หมอช่วยประเมินว่าสูตร 2-1-1 เหมาะกับรูปแบบชีวิตของคุณหรือไม่ ตรวจเลือดก่อนเริ่ม อธิบายวิธีกินพร้อมตารางเตือน และติดตามทุก 3 เดือน ทั้งที่คลินิกและแบบออนไลน์ทั่วประเทศ
1
2
3
