PrEP แบบฉีด Cabotegravir และ Lenacapavir ในไทยมีให้ใช้หรือยัง

หลังจาก PrEP แบบเม็ดช่วยป้องกัน HIV ได้มหาศาล ปัญหาใหญ่ที่หมอเจอคือ “ลืมกินยา” หรือ “ไม่อยากมีขวดยาที่บ้าน” PrEP แบบฉีดเกิดขึ้นมาเพื่อตอบโจทย์นี้ และเป็นข่าวที่คนไข้ถามหมอบ่อยมากในช่วงปีที่ผ่านมา บทความนี้สรุปทั้งข้อมูลยา งานวิจัย และสถานะจริงในประเทศไทย ณ เดือนตุลาคม 2569 เพื่อให้คุณตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูลครับ

PrEP แบบฉีดมีกี่ชนิด

Cabotegravir (CAB-LA)

Apretude

• ฉีดเข้ากล้ามเนื้อสะโพก
• 2 เข็มแรกห่าง 1 เดือน แล้วทุก 2 เดือน
• HPTN 083 / 084
• ขึ้นทะเบียนในไทยปี 2567

Lenacapavir (LEN)

Yeztugo (สหรัฐฯ)

• ฉีดใต้ผิวหนังหน้าท้อง
• ทุก 6 เดือน
• PURPOSE 1 / 2
• ไทยอยู่ระหว่างพิจารณาขึ้นทะเบียน

vs

ทั้งสองแบบต้องตรวจ HIV ก่อนฉีดทุกครั้ง และไม่ป้องกัน STI อื่น

Cabotegravir ฉีดทุก 2 เดือน

Cabotegravir เป็นยาต้านไวรัสกลุ่มยับยั้งเอนไซม์อินทิเกรส (Integrase Inhibitor) ชนิดออกฤทธิ์นาน งานวิจัย HPTN 083 ในชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและหญิงข้ามเพศ ซึ่งมีประเทศไทยเป็นหนึ่งในพื้นที่ศึกษา พบว่ากลุ่มที่ได้ยาฉีดติดเชื้อน้อยกว่ากลุ่มยากินราว 66% และ HPTN 084 ในผู้หญิงพบว่าน้อยกว่าราว 89% ส่วนใหญ่เป็นเพราะไม่มีปัญหาลืมกินยา

ข้อควรรู้

• ต้องมาฉีดตรงนัด คลาดได้ไม่เกินประมาณ 7 วัน
• ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือปวด บวม หรือเป็นก้อนตรงที่ฉีด ซึ่งมักลดลงเมื่อฉีดไปหลายครั้ง บางคนมีไข้ต่ำ ปวดศีรษะ
• ถ้าติดเชื้อ HIV ระหว่างใช้ยาหรือช่วงที่ยาค่อย ๆ หมดฤทธิ์ เชื้ออาจดื้อยากลุ่มเดียวกับยารักษาหลัก จึงต้องตรวจ HIV ทุกครั้งก่อนฉีด

Lenacapavir ฉีดปีละ 2 ครั้ง

Lenacapavir เป็นยากลุ่มใหม่ที่ยับยั้งเปลือกหุ้มไวรัส (Capsid Inhibitor) การศึกษา PURPOSE 1 ในหญิงสาวในแอฟริกาใต้และยูกันดา ตีพิมพ์ใน NEJM ปี 2567 ไม่พบผู้ติดเชื้อเลย ในกลุ่มที่ได้ Lenacapavir และ PURPOSE 2 ในชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย หญิงข้ามเพศ และผู้มีความหลากหลายทางเพศหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย พบผู้ติดเชื้อเพียง 2 รายจากผู้เข้าร่วมกว่า 2,000 คน

สำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ อนุมัติเมื่อมิถุนายน 2568 และ องค์การอนามัยโลกแนะนำ Lenacapavir เป็นทางเลือก PrEP เพิ่มเติมเมื่อ 14 กรกฎาคม 2568 พร้อมแนะนำให้ใช้การตรวจ HIV แบบเร็ว (Rapid Test) สำหรับยาฉีดออกฤทธิ์นาน เพื่อให้บริการได้ทั้งในชุมชน ร้านยา คลินิก และบริการทางไกล

สถานะในประเทศไทย (ข้อมูล ณ ตุลาคม 2569)

• Cabotegravir ได้รับการขึ้นทะเบียนในไทยในปี 2567 บางสถานบริการในกรุงเทพฯ เช่น คลินิกนิรนาม ศูนย์วิจัยโรคเอดส์ สภากาชาดไทย เปิดให้ลงทะเบียนตั้งแต่ต้นปี 2568 แต่จำนวนผู้ใช้ยังน้อย และยังไม่ได้มีทั่วไปทุกจังหวัด
• Lenacapavir อยู่ระหว่างการพิจารณาขึ้นทะเบียน กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กระทรวงสาธารณสุข จัดอบรมทีมจาก 9 สถานบริการในกรุงเทพฯ เมื่อปลายเดือนกันยายน 2569 เพื่อเตรียมโครงการนำร่อง และไทยอยู่ในรายชื่อประเทศที่กองทุนโลก (Global Fund) วางแผนจัดหายาให้ภายในปี 2570
• ยาสามัญของ Lenacapavir สำหรับประเทศรายได้ปานกลางคาดว่าจะเริ่มเข้าสู่ตลาดราวต้นปี 2570 ซึ่งน่าจะช่วยให้เข้าถึงได้มากขึ้น

สถานการณ์นี้เปลี่ยนเร็ว หมอจะอัปเดตเมื่อมีประกาศอย่างเป็นทางการ ระหว่างนี้ ถ้าคุณกำลังมีความเสี่ยง อย่ารอยาฉีด PrEP แบบกินที่มีอยู่แล้วได้ผลสูงมากเมื่อกินสม่ำเสมอ อ่านที่ PrEP ยาป้องกัน HIV ก่อนเสี่ยง และ PrEP แบบเฉพาะกิจ 2-1-1

1. 2565
   WHO แนะนำ Cabotegravir

   เป็นทางเลือก PrEP แบบฉีดชนิดแรก

2. 2567
   Cabotegravir ขึ้นทะเบียนในไทย

   บางสถานบริการในกรุงเทพฯ เปิดลงทะเบียนต้นปี 2568

3. มิ.ย. 2568
   FDA อนุมัติ Lenacapavir

   ฉีดปีละ 2 ครั้ง

4. 14 ก.ค. 2568
   WHO แนะนำ Lenacapavir

   พร้อมแนะนำใช้ Rapid Test สำหรับยาฉีดออกฤทธิ์นาน

5. ก.ย. 2569
   เตรียมโครงการนำร่องในไทย

   อบรมทีมจาก 9 สถานบริการในกรุงเทพฯ

6. 2570
   คาดว่าเข้าถึงได้มากขึ้น

   Global Fund วางแผนจัดหายา และยาสามัญเริ่มเข้าตลาด

สถานการณ์เปลี่ยนเร็ว ระหว่างนี้ถ้ามีความเสี่ยง อย่ารอยาฉีด PrEP แบบกินได้ผลสูงมาก

ใครน่าจะได้ประโยชน์จากยาฉีด

• คนที่มีความเสี่ยงต่อเนื่องแต่กินยาทุกวันได้ไม่สม่ำเสมอ
• คนที่ไม่สะดวกเก็บยาที่บ้าน หรือกังวลเรื่องความเป็นส่วนตัว
• คนที่มีปัญหากระเพาะหรือกลืนยาลำบาก
• คนที่มีปัญหาการทำงานของไตจนใช้ยากินบางสูตรไม่ได้ ตามที่แพทย์ประเมิน

ข้อจำกัดที่ต้องรู้

• หางของยา (Pharmacokinetic Tail) หลังหยุดฉีด ยาจะค่อย ๆ ลดลงเป็นเวลาหลายเดือนจนถึงเกินปี ถ้ายังมีความเสี่ยงช่วงนั้น ต้องเปลี่ยนเป็น PrEP แบบกินทันที ไม่เช่นนั้นถ้าติดเชื้อ เชื้ออาจดื้อยา
• ต้องตรวจ HIV ก่อนทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ใช้ยาฉีดในคนที่ติดเชื้อแล้ว
• ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่นเดียวกับ PrEP แบบกิน ควรตรวจ STI เป็นระยะ และพิจารณา Doxy-PEP ในบางกลุ่ม
• ราคายังสูงและเข้าถึงได้จำกัดในหลายประเทศ

คลินิกช่วยอะไรได้

ที่ Dr. Kris Clinic ขณะนี้หมอดูแล PrEP แบบกินเป็นหลัก ทั้งแบบทุกวันและ 2-1-1 พร้อมตรวจติดตามทุก 3 เดือน ถ้าคุณสนใจยาฉีด หมอช่วยประเมินว่าเหมาะหรือไม่ และแนะนำแหล่งบริการที่มีอยู่จริง ณ ขณะนั้น ระหว่างนี้ถ้าเพิ่งเสี่ยงภายใน 72 ชั่วโมง ให้ติดต่อเรื่อง PEP ทันที เปรียบเทียบทางเลือกทั้งหมดได้ที่ PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร