ฮอร์โมนข้ามเพศหญิง (MTF): ขั้นตอน ยาที่ใช้ และการติดตามอย่างปลอดภัย

ฮอร์โมนเพื่อความเป็นหญิงใช้เอสตราไดออลเป็นหลัก ร่วมกับยากดฮอร์โมนเพศชายในบางคน เริ่มอย่างมีแผนและติดตามสม่ำเสมอ จะได้ผลดีและปลอดภัยกว่า

นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ (หมอคริส)แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว · นักเพศวิทยาคลินิก · ตรวจทานล่าสุด 23 ต.ค. 2569 · อ่าน 7 นาที

ฮอร์โมนข้ามเพศหญิง (MTF): ขั้นตอน ยาที่ใช้ และการติดตามอย่างปลอดภัย

สรุปสั้น ๆ

ยาหลักคือเอสตราไดออล ส่วนยากดฮอร์โมนเพศชายใช้ช่วยในบางคน ควรเลี่ยงยาคุมกำเนิดที่มีเอทินิลเอสตราไดออล
Cyproterone acetate ควรใช้ขนาดต่ำที่สุดที่ได้ผล เพราะมีคำเตือนความเสี่ยงเนื้องอกเยื่อหุ้มสมองเมื่อใช้ขนาดสูงสะสมนาน
ติดตามทุก 3 เดือนในปีแรก เป้าหมายโดยทั่วไปคือเอสตราไดออลราว 100–200 pg/mL และเทสโทสเตอโรนต่ำกว่า 50 ng/dL

สาวทรานส์หลายคนที่มาหาผม เริ่มฮอร์โมนตั้งแต่วัยรุ่นด้วยยาคุมกำเนิดที่เพื่อนแนะนำ บางคนกินวันละหลายเม็ดเพราะอยากให้ “นมมาไว” บางคนกินยากดฮอร์โมนชายขนาดสูงมาเป็นสิบปี สิ่งที่ผมอยากให้รู้คือ วันนี้เรามีสูตรที่ปลอดภัยกว่านั้นมาก และการเปลี่ยนแปลงที่สวยงามไม่ได้ต้องแลกกับสุขภาพครับ

ฮอร์โมนเพื่อความเป็นหญิงทำงานอย่างไร

การบำบัดด้วยฮอร์โมนเพื่อความเป็นหญิง (Feminizing Hormone Therapy) มีเป้าหมายสองอย่างไปพร้อมกัน

เพิ่มฮอร์โมนเพศหญิง คือเอสตราไดออล (Estradiol) ซึ่งทำให้เต้านมขยาย ผิวนุ่มขึ้น ไขมันกระจายแบบผู้หญิง
ลดฤทธิ์ฮอร์โมนเพศชาย ทั้งจากเอสตราไดออลเองที่ช่วยกดการสร้างเทสโทสเตอโรน และจากยากดฮอร์โมนเพศชายในบางคน ซึ่งช่วยลดขน ลดความมันของผิว และลดการแข็งตัวที่เกิดขึ้นเอง

ดูไทม์ไลน์ว่าอะไรเปลี่ยนเมื่อไหร่ได้ที่ เทคฮอร์โมนแล้วเปลี่ยนเมื่อไหร่

แผนภาพฮอร์โมนเพื่อความเป็นหญิงทำงาน 2 ทางพร้อมกัน

เพิ่มเอสตราไดออล

ยาหลัก

เต้านมขยาย
ผิวนุ่มขึ้น
ไขมันกระจายแบบผู้หญิง

ลดฤทธิ์ฮอร์โมนเพศชาย

จากเอสตราไดออลเอง และยากดในบางคน

ขนลดลง
ผิวมันน้อยลง
การแข็งตัวที่เกิดเองลดลง

ขั้นตอนการเริ่ม

ปรึกษาและประเมิน คุยเรื่องเป้าหมาย ความคาดหวัง สุขภาพกายใจ การมีบุตร (ควรคิดเรื่องฝากอสุจิก่อนเริ่ม) และสิ่งที่ย้อนกลับไม่ได้ เช่น เต้านม
ตรวจร่างกายและเลือด ความดัน น้ำหนัก ตับ ไต ไขมัน น้ำตาล เกลือแร่ และฮอร์โมนตั้งต้น ดูรายการที่ ตรวจเลือดก่อนเริ่มฮอร์โมนข้ามเพศ
เลือกสูตรร่วมกัน ตามความเสี่ยง ความสะดวก และงบประมาณ
ติดตาม ทุกประมาณ 3 เดือนในปีแรก แล้วปรับขนาดตามผลเลือดและการเปลี่ยนแปลงจริง

ยาที่ใช้บ่อย

เอสตราไดออล (Estradiol) ยาหลัก

แบบกิน เช่น estradiol valerate หรือ estradiol hemihydrate ใช้ง่าย หาง่าย แต่ผ่านตับก่อน จึงมีผลต่อการแข็งตัวของเลือดมากกว่าแบบทา
แบบเจลทาหรือแผ่นแปะ ไม่ผ่านตับโดยตรง เหมาะกับคนอายุมาก สูบบุหรี่ หรือมีความเสี่ยงลิ่มเลือด
แบบฉีดเข้ากล้าม ฉีดเป็นรอบ ระดับฮอร์โมนขึ้นลงตามรอบเข็ม

เปรียบเทียบแต่ละแบบละเอียดได้ที่ สูตรฮอร์โมนสาวทรานส์ และแบบกิน ทา ฉีด

ยากดฮอร์โมนเพศชาย (Anti-androgens)

Cyproterone acetate กดฮอร์โมนเพศชายได้ดี ในไทยใช้กันแพร่หลาย แต่ในปี 2020 สำนักงานยายุโรป (EMA) เตือนว่าการใช้ขนาดตั้งแต่ 10 มก./วันขึ้นไปเป็นเวลานาน เพิ่มความเสี่ยงเนื้องอกเยื่อหุ้มสมอง (Meningioma) ตามขนาดยาสะสม การศึกษาในสาวทรานส์พบว่าขนาดต่ำราว 10 มก./วัน กดเทสโทสเตอโรนได้ใกล้เคียงขนาดสูงเมื่อใช้ร่วมกับเอสตราไดออล แนวปฏิบัติปัจจุบันจึงใช้ขนาดต่ำที่สุดที่ได้ผล และพิจารณาลดหรือหยุดเมื่อไม่จำเป็น เช่น หลังผ่าตัดอัณฑะ
Spironolactone ยาขับปัสสาวะที่ต้านฮอร์โมนเพศชาย ต้องติดตามโพแทสเซียมและการทำงานของไต อาจทำให้ปัสสาวะบ่อยและความดันต่ำ
GnRH agonist เช่น leuprorelin หรือ triptorelin กดการสร้างฮอร์โมนจากต้นทาง ได้ผลดีและผลข้างเคียงน้อย แต่ค่าใช้จ่ายสูงกว่า

แผนภาพยากดฮอร์โมนเพศชาย 3 กลุ่ม ต่างกันอย่างไร

Cyproterone acetate

กดฮอร์โมนชายได้ดี ใช้แพร่หลายในไทย
ขนาดสูงสะสมเสี่ยงเนื้องอกเยื่อหุ้มสมอง
ใช้ขนาดต่ำที่สุดที่ได้ผล (EMA 2020)

Spironolactone

ยาขับปัสสาวะที่ต้านฮอร์โมนชาย
ต้องติดตามโพแทสเซียมและไต
อาจปัสสาวะบ่อย ความดันต่ำ

GnRH agonist

กดการสร้างฮอร์โมนจากต้นทาง
ได้ผลดี ผลข้างเคียงน้อย
ค่าใช้จ่ายสูงกว่า

การเลือกยาและขนาดเป็นไปตามที่แพทย์ประเมินร่วมกับผลเลือด

ยาอื่นที่อาจได้ยิน

Finasteride หรือ dutasteride ลดการเปลี่ยนเทสโทสเตอโรนเป็น DHT อาจช่วยเรื่องผมบางในบางคน แต่ไม่ใช่ยาหลัก (ดู Finasteride ในสาวทรานส์)
โปรเจสเตอโรน บางคนเชื่อว่าช่วยให้เต้านมสวยขึ้น แต่ WPATH SOC-8 ระบุว่าหลักฐานยังไม่เพียงพอ ถ้าจะใช้ควรคุยเรื่องประโยชน์และความเสี่ยงกับแพทย์ก่อน

การติดตามและเป้าหมายผลเลือด

ระดับเอสตราไดออลโดยทั่วไปตั้งเป้าราว 100–200 pg/mL
ระดับเทสโทสเตอโรนต่ำกว่า 50 ng/dL
ตรวจค่าตับ ไขมัน น้ำตาล และโพแทสเซียม (ถ้าใช้ spironolactone) ตามรอบ
บางแนวทางแนะนำตรวจโพรแลกติน โดยเฉพาะคนที่ใช้ cyproterone acetate
ระยะยาว ควรคัดกรองมะเร็งเต้านมตามรอบเมื่อใช้ฮอร์โมนมานาน และยังต้องดูแลต่อมลูกหมากตามวัย

ผลข้างเคียงและสัญญาณอันตราย

ที่พบได้ เช่น เจ็บเต้านม อารมณ์แปรปรวนช่วงแรก ความต้องการทางเพศลดลง การแข็งตัวลดลง น้ำหนักขึ้น ถ้ากระทบความสัมพันธ์ ลองอ่าน ความต้องการทางเพศลดลง

รีบไปโรงพยาบาล (โทร 1669) ถ้ามี

ขาบวมปวดข้างเดียว เจ็บหน้าอก หอบเหนื่อยเฉียบพลัน
ปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ ตามัว แขนขาอ่อนแรง
ตัวเหลือง ตาเหลือง
ปวดศีรษะเรื้อรังร่วมกับการมองเห็นหรือความจำเปลี่ยน ในผู้ที่ใช้ cyproterone acetate มานาน

เริ่มอย่างปลอดภัยกับ Dr. Kris Clinic

ที่ Dr. Kris Clinic ผมดูแลฮอร์โมนข้ามเพศหญิงตั้งแต่ปรึกษาครั้งแรก ตรวจเลือด วางแผนสูตรเฉพาะคน และปรับยาตามผลจริง รวมถึงคนที่เคยใช้ยาเองแล้วอยากเปลี่ยนมาใช้สูตรที่ปลอดภัยกว่า ยาทุกตัวเป็นยาที่ขึ้นทะเบียน และจ่ายหลังแพทย์ประเมินแล้วเท่านั้น อ่านภาพรวมทั้งหมดได้ที่ ฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศ (GAHT) ครับ

ทางเลือกการรักษาและราคา

ยาและบริการที่แพทย์อาจพิจารณา

ราคาต่อแพ็ก ยาทุกรายการจ่ายหลังแพทย์ประเมินแล้วเท่านั้น แพทย์จะแนะนำว่าตัวไหนเหมาะกับคุณ ดูยาและบริการทั้งหมด

ขั้นต่อไป

อยากให้หมอช่วยดูเรื่องนี้ ทำได้ใน 3 ขั้น

อ่านบทความเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เมื่อพร้อม ลองประเมินตัวเองก่อน ดูว่าการปรึกษาเป็นอย่างไร แล้วค่อยนัดเวลาที่สะดวก

1ทำแบบประเมินฟรี 2 นาทีแบบประเมินสุขภาพทางเพศ รู้ผลทันที และส่งผลให้หมอดูก่อนนัดได้เริ่มทำแบบประเมิน →

2ดูขั้นตอนและค่าบริการปรึกษาเดี่ยว เริ่มต้น 990 บาท · ปรึกษาคู่ 1,590 บาท · ครั้งละ 30–60 นาที ที่คลินิกหรือออนไลน์ผ่าน MCS Telemedicineดูขั้นตอนรับคำปรึกษา →

3นัดปรึกษากับแพทย์เลือกเวลานัดออนไลน์ หรือทัก LINE มาคนเดียวหรือมากับคู่ก็ได้ ชำระเงินก่อนเพื่อยืนยันคิวนัดหมายออนไลน์ →

ทำแบบประเมินฟรี นัดหมายออนไลน์

แบบประเมินเป็นข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัยและไม่แทนการประเมินโดยแพทย์ ผลลัพธ์ของการดูแลแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ ความซับซ้อนของปัญหา และปัจจัยอื่น ๆ

Consult Dr. Kris

เริ่มฮอร์โมนอย่างปลอดภัย

ประเมิน ตรวจเลือด และติดตามผลกับแพทย์แบบไม่ตัดสิน ตามแนวทาง WPATH SOC-8

นัดหมายออนไลน์แชท LINE @dr.krisclinic ดูรายการยาและบริการ

ยาและบริการทุกรายการต้องผ่านการประเมินจากแพทย์ก่อน

คำถามที่พบบ่อย

กิน Androcur ขนาด 50 มก. มานาน อันตรายไหม

ขนาดสูงต่อเนื่องนานเพิ่มความเสี่ยงเนื้องอกเยื่อหุ้มสมองและผลต่อตับ ไม่ควรหยุดหรือปรับเองทันที แต่ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดและพิจารณาลดเป็นขนาดต่ำที่สุดที่ได้ผล หรือเปลี่ยนเป็นทางเลือกอื่น

จำเป็นต้องใช้ยากดฮอร์โมนชายทุกคนไหม

ไม่จำเป็นทุกคน บางคนใช้เอสตราไดออลอย่างเดียวแล้วเทสโทสเตอโรนลดได้พอ และคนที่ผ่าตัดอัณฑะแล้วมักไม่ต้องใช้ยากดฮอร์โมนชายอีก

ยิ่งกินเอสโตรเจนมาก นมยิ่งโตเร็วจริงไหม

ไม่จริง การใช้ขนาดเกินเป้าหมายไม่ได้เร่งการเปลี่ยนแปลง แต่เพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดและผลข้างเคียง การเจริญของเต้านมใช้เวลา 2–3 ปี

ฮอร์โมนข้ามเพศหญิงทำให้เป็นหมันไหม

อาจลดการสร้างอสุจิได้มาก และบางคนไม่กลับมาเหมือนเดิมแม้หยุดยา ถ้าอยากมีลูกในอนาคต ควรฝากอสุจิก่อนเริ่ม

English edition

Read this article in English

Feminising Hormone Therapy (MTF): Steps, Medicines and Safe Monitoring →

Full English version for international patients and visitors.

เอกสารอ้างอิง

Coleman E, et al. Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8. Int J Transgend Health. 2022;23(Suppl 1):S1–S259.
Hembree WC, et al. Endocrine Treatment of Gender-Dysphoric/Gender-Incongruent Persons: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017;102(11):3869–3903.
European Medicines Agency (PRAC). Restrictions in use of cyproterone due to meningioma risk. February 2020.
Kuijpers SME, Wiepjes CM, Conemans EB, et al. Toward a Lowest Effective Dose of Cyproterone Acetate in Trans Women: Results From the ENIGI Study. J Clin Endocrinol Metab. 2021;106(10):e3936–e3945.
Tangpricha V, den Heijer M. Oestrogen and anti-androgen therapy for transgender women. Lancet Diabetes Endocrinol. 2017;5(4):291–300.

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาโดยแพทย์ หากมีอาการผิดปกติหรือกังวล ควรปรึกษาแพทย์

ฮอร์โมนข้ามเพศหญิง (MTF): ขั้นตอน ยาที่ใช้ และการติดตามอย่างปลอดภัย

สรุปสั้น ๆ