"หมอครับ แฟนบอกว่าผมไม่เหมือนเดิม" หรือ "หนูรักเขานะ แต่ไม่อยากเลย" สองประโยคนี้ผมได้ยินบ่อยพอ ๆ กัน ความต้องการทางเพศที่ลดลงเกิดได้กับทุกเพศ และไม่ได้แปลว่าความรักหมดไป มันเป็นสัญญาณว่ามีอะไรบางอย่างในร่างกาย ใจ หรือชีวิตคู่ที่ควรได้รับความสนใจ
ลดลงแบบไหนถึงเรียกว่า HSDD
ความต้องการทางเพศ (Libido) ขึ้นลงได้เป็นปกติ ตามความเครียด งาน การนอน ช่วงมีลูกเล็ก หรือเมื่ออยู่ด้วยกันนาน ๆ ไม่มีตัวเลขว่า "ต้องอยากกี่ครั้งต่อสัปดาห์"
ภาวะความต้องการทางเพศต่ำ (Hypoactive Sexual Desire Disorder, HSDD) ใช้เมื่อ
- ความคิด จินตนาการ หรือความอยากทางเพศลดลงหรือหายไปอย่างต่อเนื่อง
- เป็นอย่างน้อยประมาณ 6 เดือน
- ทำให้เจ้าตัวทุกข์ใจ ข้อนี้สำคัญที่สุด
- ไม่ได้อธิบายได้ทั้งหมดจากยา โรคทางกาย หรือความขัดแย้งรุนแรงในความสัมพันธ์
เรื่องชื่อเรียกมีความแตกต่างเล็กน้อย ใน DSM-5-TR ปี 2022 ผู้ชายใช้ชื่อ Male Hypoactive Sexual Desire Disorder ส่วนผู้หญิงถูกรวมความต้องการกับการตื่นตัวเป็น FSIAD ขณะที่ ICD-11 และองค์กร ISSWSH ยังใช้คำว่า HSDD สำหรับผู้หญิง ในทางปฏิบัติแนวคิดคล้ายกัน คือดูว่าความต้องการลดลงจนเป็นทุกข์หรือไม่
เข้าใจความต้องการของผู้หญิงให้ถูก
งานของ Rosemary Basson อธิบายว่าผู้หญิงจำนวนมาก โดยเฉพาะในความสัมพันธ์ระยะยาว ไม่ได้ "อยากขึ้นมาเอง" ก่อนเสมอ แต่ความอยากเกิด ตามมา หลังจากได้ใกล้ชิด ผ่อนคลาย และได้รับการกระตุ้นที่ใช่ เรียกว่าความต้องการแบบตอบสนอง (Responsive Desire)
แปลว่าถ้าคุณไม่เคยรู้สึกอยากแบบทันทีทันใด แต่เมื่อเริ่มแล้วรู้สึกดี นั่นเป็นรูปแบบปกติ ไม่ใช่โรค สิ่งที่ช่วยได้คือสร้างบริบทที่ทำให้ความอยากได้มีโอกาสเกิด เช่น เวลาที่ไม่เร่ง ไม่เหนื่อย และรู้สึกปลอดภัยกับคู่
- 1บริบท ที่ปลอดภัยไม่เร่ง ไม่เหนื่อย รู้สึกปลอดภัยกับคู่
- 2เปิดรับ การสัมผัสเริ่มได้แม้ยังไม่รู้สึกอยากก่อน
- 3ตื่นตัวร่างกายและใจเริ่มตอบสนอง
- 4ความอยาก ตามมาความต้องการเกิดหลังการตื่นตัว
- 5พึงพอใจทำให้อยากใกล้ชิดอีก
แนวคิดของ Rosemary Basson ไม่อยากขึ้นมาเองก่อน แต่เริ่มแล้วรู้สึกดี เป็นรูปแบบปกติ
สาเหตุที่พบบ่อย
| กลุ่ม | ตัวอย่าง |
|---|---|
| ยา | ยาต้านเศร้ากลุ่ม SSRI/SNRI ยาคุมกำเนิดบางชนิด ยาความดันบางกลุ่ม ยาต้านฮอร์โมน |
| ฮอร์โมนและโรค | วัยหมดประจำเดือน หลังผ่าตัดรังไข่ หลังคลอดและให้นม ไทรอยด์ โพรแลกตินสูง เบาหวาน ฮอร์โมนเพศชายต่ำในผู้ชาย |
| ร่างกายทั่วไป | อดนอน ปวดเรื้อรัง อ่อนเพลีย น้ำหนักเปลี่ยนมาก ดื่มแอลกอฮอล์หนัก |
| จิตใจ | ซึมเศร้า วิตกกังวล ภาพลักษณ์ร่างกาย ประสบการณ์ทางเพศที่ไม่ดี |
| ความสัมพันธ์ | ขัดแย้งสะสม ไม่รู้สึกได้รับการดูแล ภาระไม่เท่ากัน เซ็กซ์ที่เจ็บหรือไม่สุข |
ในผู้ชาย ถ้าความต้องการลดลงร่วมกับอ่อนเพลีย กล้ามเนื้อลด หรือแข็งตัวไม่ดี ควรตรวจฮอร์โมนเพศชาย อ่าน อาการขาดฮอร์โมนเพศชาย และแยกจากภาวะซึมเศร้าด้วย ดู ซึมเศร้า หรือฮอร์โมนต่ำ
ยา
- ยาต้านเศร้า SSRI/SNRI
- ยาคุมบางชนิด ยาความดันบางกลุ่ม
ฮอร์โมนและโรค
- วัยหมดประจำเดือน หลังคลอด
- ไทรอยด์ โพรแลกติน เบาหวาน
- ฮอร์โมนเพศชายต่ำในผู้ชาย
ร่างกายทั่วไป
- อดนอน ปวดเรื้อรัง
- ดื่มแอลกอฮอล์หนัก
จิตใจ
- ซึมเศร้า วิตกกังวล
- ภาพลักษณ์ร่างกาย
ความสัมพันธ์
- ขัดแย้งสะสม ภาระไม่เท่ากัน
- เซ็กซ์ที่เจ็บหรือไม่สุข
HSDD ใช้เมื่อเป็นราว 6 เดือนขึ้นไปและทำให้ทุกข์ใจ
หมอประเมินอย่างไร
- ซักประวัติอย่างละเอียดและเป็นส่วนตัว ลดลงตั้งแต่เมื่อไหร่ ลดกับทุกสถานการณ์หรือเฉพาะกับคู่ มีอาการเจ็บ แห้ง หรือแข็งตัวไม่ดีร่วมด้วยไหม
- ทบทวนยาที่ใช้ทั้งหมด รวมถึงอาหารเสริม
- คัดกรองอารมณ์ เช่น ซึมเศร้า วิตกกังวล
- ตรวจร่างกายและตรวจเลือดตามความเหมาะสม เช่น ไทรอยด์ น้ำตาล โพรแลกติน ในผู้ชายตรวจเทสโทสเตอโรนช่วงเช้า ในผู้หญิงไม่แนะนำให้ใช้ระดับเทสโทสเตอโรนในเลือดเป็นตัววินิจฉัย HSDD
การรักษาที่มีหลักฐาน
- แก้สาเหตุที่แก้ได้ก่อน ปรับยาที่ทำให้ความต้องการลด รักษาช่องคลอดแห้งหรือความเจ็บ เพราะถ้ายังเจ็บอยู่ ความอยากก็ยากจะกลับมา
- การบำบัดทางเพศและจิตใจ CBT และการฝึกสติ (Mindfulness) มีงานวิจัยในผู้หญิงที่แสดงว่าช่วยเพิ่มความต้องการและลดความทุกข์ใจ อ่าน สติกับเซ็กซ์
- ทำงานกับคู่ แบบฝึก Sensate Focus ช่วยลดความกดดันและสร้างความใกล้ชิดใหม่
- ฮอร์โมนเพศชายขนาดต่ำในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ฉันทามติระดับนานาชาติปี 2019 และแนวทาง ISSWSH ปี 2021 ระบุว่ามีหลักฐานสำหรับ HSDD ในผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น อ่าน ฮอร์โมนเพศชายในผู้หญิง
- ยาเฉพาะสำหรับ HSDD เช่น flibanserin และ bremelanotide ได้รับอนุมัติในสหรัฐฯ สำหรับผู้หญิงก่อนหมดประจำเดือน ได้ผลระดับปานกลาง และในไทยยังไม่ใช่ยาที่หาใช้ได้ทั่วไป
- ในผู้ชายที่มีฮอร์โมนเพศชายต่ำจริง การรักษาด้วยฮอร์โมนทดแทนช่วยเรื่องความต้องการได้ แต่ต้องตรวจยืนยันก่อน
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
- ความต้องการลดลงต่อเนื่องหลายเดือนและคุณไม่สบายใจกับมัน
- เริ่มหลังเปลี่ยนยา คลอดบุตร ผ่าตัด หรือเข้าวัยหมดประจำเดือน
- มีอาการเจ็บ แห้ง หรือแข็งตัวไม่ดีร่วมด้วย
- มีอารมณ์เศร้า หมดความสนใจในหลายเรื่อง หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง โทร 1323
ที่ Dr. Kris Clinic เราประเมินเรื่องนี้แบบครบทั้งกาย ใจ และความสัมพันธ์ จะมาคนเดียวหรือพาคู่มาด้วยก็ได้ และปรึกษาออนไลน์ได้ทั่วประเทศครับ
1
2
3
