ถ้าคุณกำลังอ่านบทความนี้หลังเพิ่งเกิดเหตุ หมออยากให้หายใจลึก ๆ ก่อนครับ ความกลัวเป็นเรื่องปกติ แต่ข่าวดีคือเรามีเครื่องมือที่ได้ผลจริง และคุณยังมีเวลาจัดการ บทความนี้เรียงลำดับสิ่งที่ต้องทำตามเวลา อ่านทีละขั้นได้เลย
ขั้นที่ 1: ทันทีหลังเกิดเหตุ
- ไม่ต้องสวนล้างช่องคลอดหรือทวารหนัก และไม่ต้องใช้น้ำยาฆ่าเชื้อแรง ๆ เพราะทำให้เยื่อบุระคายเคืองและอาจเพิ่มความเสี่ยง ล้างภายนอกด้วยน้ำสะอาดและสบู่อ่อนพอ
- สารคัดหลั่งเข้าตา ล้างด้วยน้ำสะอาดปริมาณมาก เข้าปากให้บ้วนออกและบ้วนน้ำ
- ถูกเข็มตำ ล้างแผลด้วยน้ำและสบู่ ไม่ต้องบีบเค้นแผล
- ถ้าเป็นไปได้ ถามสถานะ HIV ของคู่อย่างสุภาพ และถ้าคู่มีเชื้อ ถามว่ากินยาและตรวจไวรัสล่าสุดเมื่อไร
ขั้นที่ 2: ประเมินว่าเสี่ยงแค่ไหน
โอกาสติด HIV ต่อการสัมผัสหนึ่งครั้งกับคู่ที่มีเชื้อและไม่ได้รักษา แตกต่างกันมากตามลักษณะการสัมผัส ข้อมูลประมาณการของ CDC ต่อ 10,000 ครั้ง เป็นดังนี้
| ลักษณะการสัมผัส | โอกาสโดยประมาณต่อ 10,000 ครั้ง |
|---|---|
| เป็นฝ่ายรับทางทวารหนัก | 138 |
| ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน | 63 |
| เป็นฝ่ายรุกทางทวารหนัก | 11 |
| เป็นฝ่ายรับทางช่องคลอด | 8 |
| เป็นฝ่ายรุกทางช่องคลอด | 4 |
| ออรัลเซ็กซ์ | ต่ำมาก |
ตัวเลขเพิ่มขึ้นถ้ามีแผล มี STI ร่วม หรือคู่อยู่ในระยะติดเชื้อใหม่ และ ลดลงเกือบเป็นศูนย์ ถ้าคู่กินยาจนไวรัสตรวจไม่พบ ตามหลัก U=U หรือถ้าคุณใช้ PrEP อย่างถูกต้องอยู่แล้ว ส่วนการจูบ การกอด น้ำลาย เหงื่อ ไม่ได้ทำให้ติด HIV
กรณีน้ำอสุจิเข้าตาหรือปาก ความเสี่ยงต่ำกว่าการมีเพศสัมพันธ์สอดใส่มาก แต่ไม่ใช่ศูนย์ แพทย์จะพิจารณาเป็นราย ๆ โดยดูจากสถานะของคู่และปริมาณที่สัมผัส
ประมาณการของ CDC เมื่อคู่มีเชื้อและไม่ได้รักษา ลดลงเกือบเป็นศูนย์ถ้าคู่ตรวจไม่พบเชื้อ (U=U) หรือใช้ PrEP ถูกต้อง
ขั้นที่ 3: ถ้ายังไม่ถึง 72 ชั่วโมง ติดต่อแพทย์เรื่อง PEP เดี๋ยวนี้
PEP (Post-Exposure Prophylaxis) คือยาต้านไวรัส 28 วันที่ต้องเริ่มเร็วที่สุด เหมาะที่สุดภายใน 24 ชั่วโมง และไม่เกิน 72 ชั่วโมง อย่ารอจนถึงวันจันทร์ หรือรอตรวจเลือดก่อนแล้วค่อยปรึกษา อ่านรายละเอียดที่ PEP ยาต้านหลังเสี่ยง
ถ้าคุณใช้ PrEP อยู่แล้วแต่ไม่แน่ใจว่ากินยาครบพอหรือไม่ ให้ปรึกษาแพทย์เช่นกัน
ขั้นที่ 4: ตรวจ HIV ก่อนเริ่มยา แต่เข้าใจให้ถูก
การตรวจ HIV ในวันนี้ ไม่ว่าจะเจาะปลายนิ้วหรือตรวจแล็บ บอกได้แค่ว่าคุณไม่ได้มีเชื้ออยู่ก่อน ไม่ได้บอกว่าติดจากครั้งล่าสุดหรือไม่ เพราะยังอยู่ในระยะที่ตรวจไม่เจอ ผลลบวันนี้จึงไม่ใช่เหตุผลที่จะไม่กิน PEP อ่านเรื่องชุดตรวจที่ HIV Self-Test
ขั้นที่ 5: เรื่องอื่นที่มักลืม
- คุมกำเนิดฉุกเฉิน ถ้ามีโอกาสตั้งครรภ์ ยิ่งเร็วยิ่งดี และควรใช้ภายใน 72–120 ชั่วโมงตามชนิดยา
- ไวรัสตับอักเสบบี ถ้าไม่เคยฉีดวัคซีนหรือไม่ทราบภูมิ แพทย์อาจให้วัคซีนเริ่มต้นทันที
- Doxy-PEP ในบางกลุ่ม เช่น ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายหรือหญิงข้ามเพศที่เคยเป็นซิฟิลิสหรือหนองในเทียมในปีที่ผ่านมา การกิน Doxycycline ภายใน 72 ชั่วโมงช่วยลด STI จากแบคทีเรียได้ ดูที่ Doxy-PEP
ขั้นที่ 6: กรณีถูกล่วงละเมิดทางเพศ
ไปโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด เพื่อรับ PEP ยาคุมฉุกเฉิน ยาป้องกัน STI การดูแลบาดแผล และการเก็บหลักฐาน ถ้าเป็นไปได้อย่าเพิ่งอาบน้ำหรือเปลี่ยนเสื้อผ้าก่อนไป โรงพยาบาลรัฐมีศูนย์พึ่งได้ (OSCC) ติดต่อสายด่วน 1300 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง กรณีฉุกเฉินโทร 1669 หรือ 191 สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่ความผิดของคุณ
ขั้นที่ 7: นัดตรวจตามเวลา
| เวลาหลังเสี่ยง | ตรวจอะไร |
|---|---|
| วันที่เกิดเหตุ | HIV (สถานะเดิม) ตับอักเสบบี ซิฟิลิส ตามที่แพทย์แนะนำ |
| ประมาณ 2 สัปดาห์ | PCR หนองใน หนองในเทียม จากตำแหน่งที่สัมผัส หรือเร็วกว่านั้นถ้ามีอาการ |
| ประมาณ 4–6 สัปดาห์ | HIV (ถ้าใช้ PEP คือหลังจบยา) และซิฟิลิส |
| ประมาณ 3 เดือน | HIV ยืนยัน และซิฟิลิส ไวรัสตับอักเสบซีตามความเสี่ยง |
รายละเอียดระยะฟักตัวของการตรวจแต่ละแบบอยู่ที่ ระยะฟักตัวและช่วงเวลาตรวจ HIV และการตรวจ STI แบบหลายเชื้ออยู่ที่ ตรวจ STI แบบ PCR 14 เชื้อ ระหว่างรอผลให้ใช้ถุงยางทุกครั้ง
- 0–72 ชม.ติดต่อแพทย์เรื่อง PEP
เหมาะที่สุดภายใน 24 ชม. อย่ารอวันทำการ
- วันเกิดเหตุตรวจ HIV สถานะเดิม
ตับอักเสบบี ซิฟิลิส ตามที่แพทย์แนะนำ
- ~2 สัปดาห์PCR หนองใน หนองในเทียม
จากตำแหน่งที่สัมผัส หรือเร็วกว่านั้นถ้ามีอาการ
- 4–6 สัปดาห์ตรวจ HIV และซิฟิลิส
ถ้าใช้ PEP คือหลังจบยา
- ~3 เดือนตรวจ HIV ยืนยัน
ซิฟิลิส และตับอักเสบซีตามความเสี่ยง
ระหว่างรอผลใช้ถุงยางทุกครั้ง
ขั้นที่ 8: ดูแลใจระหว่างรอ
ช่วงรอผลเป็นช่วงที่หลายคนกังวลจนนอนไม่หลับ ค้นอินเทอร์เน็ตทั้งคืน หรือตรวจซ้ำทุกวัน ขอให้ทำตามตารางตรวจที่แพทย์วางไว้ จำกัดเวลาค้นข้อมูล และคุยกับคนที่ไว้ใจ ถ้าความกังวลกระทบชีวิตประจำวัน อ่าน กลัวติดโรคจนนอนไม่หลับ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323
ขั้นที่ 9: วางแผนครั้งต่อไป
ถ้าความเสี่ยงแบบนี้มีโอกาสเกิดอีก PrEP คือคำตอบที่ดีกว่าการพึ่ง PEP ซ้ำ ๆ และเริ่มต่อจาก PEP ได้ทันที อ่าน PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร รวมถึงการเลือกสารหล่อลื่นที่ช่วยลดถุงยางแตก ที่ เจลหล่อลื่นสำคัญกว่าที่คิด
คลินิกช่วยอะไรได้
ที่ Dr. Kris Clinic หมอให้คำปรึกษาเรื่องความเสี่ยงแบบเป็นส่วนตัว ทั้งที่คลินิกและผ่านบริการทางไกล ประเมินว่าจำเป็นต้องใช้ PEP หรือไม่ ส่งชุดตรวจปลายนิ้วและยาถึงบ้าน และวางตารางตรวจติดตามให้ครบ ทุกขั้นตอนทำตามแนวทางวิชาชีพ และเคารพความเป็นส่วนตัวของคุณครับ
1
2
3
