ในบทนำของซีรีส์ หมอเล่าถึงคำถามว่า “หมกมุ่นกับการโกนหัว ผิดปกติไหม” และอธิบายว่าความชอบที่เจาะจงกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งแบบนี้ ในเพศวิทยาเรียกว่า Fetish (เฟติช) บางคนชอบหัวโล้น บางคนชอบเท้า มือ หรือร่างกายที่ไม่มีขน บางคนชอบวัสดุหรือวัตถุ เช่น หนัง ยาง หรือชุดบางแบบ ไม่จำเป็นต้องมีเพศสัมพันธ์ก็มีความสุขกับการเห็น สัมผัส หรือจินตนาการถึงสิ่งนั้น
คำถามสำคัญคือ แบบนี้ผิดปกติไหม คำตอบสั้น ๆ คือ ส่วนใหญ่ไม่ครับ บทความนี้จะอธิบายว่าเมื่อไหร่ที่ควรดูแลเพิ่มเติม เป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์ Paraphilic Disorders
Fetish พบบ่อยแค่ไหน
การสำรวจผู้ใหญ่ในแคนาดา (Joyal & Carpentier, 2017) พบว่าราว 44.5% เคยมีความต้องการทางเพศแบบ fetish และราว 26% เคยลอง ที่น่าสนใจคือพบในผู้หญิงพอ ๆ กับหรือมากกว่าผู้ชาย ตัวเลขนี้ทำให้ชัดว่า fetish เป็นส่วนหนึ่งของความหลากหลายทางเพศของมนุษย์ ไม่ใช่เรื่องของ “คนแปลก”
ICD-11 ขององค์การอนามัยโลกจึง ตัด fetishism ออกจากรายการโรค และจะพิจารณาเป็นภาวะ (6D36) เฉพาะเมื่อทุกข์อย่างมากหรือเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ
Fetishistic Disorder ตาม DSM-5-TR
DSM-5-TR (2022) วินิจฉัยเมื่อ
- มีความตื่นตัวทางเพศที่เข้มข้นและเกิดซ้ำ จากการใช้วัตถุที่ไม่มีชีวิต หรือความสนใจที่เจาะจงมากต่ออวัยวะที่ไม่ใช่อวัยวะเพศ ต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือน
- ความชอบนั้นทำให้ ทุกข์อย่างมีนัยสำคัญหรือเสียหน้าที่ ในชีวิตด้านสังคม การงาน หรือด้านสำคัญอื่น
- วัตถุนั้นไม่ได้จำกัดอยู่แค่เสื้อผ้าที่ใช้แต่งข้ามเพศ (ซึ่งเป็นอีกภาวะหนึ่ง) หรืออุปกรณ์ที่ออกแบบมาเพื่อกระตุ้นอวัยวะเพศ อย่างของเล่นผู้ใหญ่ ซึ่งอ่านได้ใน ของเล่นผู้ใหญ่และการช่วยตัวเองอย่างปลอดภัย
แพทย์จะระบุว่าเกี่ยวกับอวัยวะ วัตถุ หรืออื่น ๆ และอาจระบุ “อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ควบคุม” หรือ “ทุเลาเต็มที่” ความแตกต่างจากการแต่งกายข้ามเพศอ่านได้ใน Transvestic Disorder และความต่างจากบุคคลข้ามเพศ
ความชอบ vs ภาวะที่ควรรักษา
| Fetish ที่เป็นรสนิยม | สัญญาณที่ควรปรึกษา |
|---|---|
| ช่วยเพิ่มความสุข แต่ไม่ใช่สิ่งเดียวที่ทำให้ตื่นตัว | ตื่นตัวหรือแข็งตัวไม่ได้เลยถ้าไม่มีสิ่งนั้น จนกระทบความสัมพันธ์ |
| คู่รับรู้และสบายใจ หรือเก็บไว้เป็นจินตนาการ | ทะเลาะกับคู่ซ้ำ ๆ หรือคู่รู้สึกถูกลดคุณค่าเป็นแค่ “วัตถุ” |
| ใช้เวลาและเงินพอประมาณ | หมกมุ่นจนเสียเวลา เสียเงิน เสียงาน |
| รู้สึกโอเคกับตัวเอง | ละอายหรือเกลียดตัวเองจนทุกข์มาก |
| ทุกอย่างอยู่ในกรอบของความยินยอม | ขโมยของใช้ส่วนตัวคนอื่น แอบถ่ายอวัยวะของคนแปลกหน้า หรือสัมผัสโดยไม่ได้รับอนุญาต |
แถวสุดท้ายสำคัญเป็นพิเศษ เมื่อ fetish พาไปสู่การกระทำต่อคนที่ไม่ยินยอม เรื่องนี้ไม่ใช่รสนิยมอีกต่อไป แต่เป็นการละเมิด และอาจคาบเกี่ยวกับ ภาวะแอบดู หรือ ภาวะเบียดถู
รสนิยม
- เพิ่มความสุข แต่ไม่ใช่สิ่งเดียว
- คู่รับรู้และสบายใจ
- ใช้เวลาและเงินพอประมาณ
- อยู่ในกรอบความยินยอม
ควรปรึกษา
- ตื่นตัวไม่ได้เลยถ้าไม่มีสิ่งนั้น
- ทะเลาะกับคู่ซ้ำ ๆ
- หมกมุ่นจนเสียเงิน เสียงาน
- ละเมิดผู้อื่น เช่น แอบถ่าย ขโมยของ
ICD-11 ตัด fetishism ออกจากรายการโรค
ทำไมถึงเกิด fetish
ยังไม่มีคำตอบเดียว แนวคิดที่ได้รับการยอมรับคือ ความตื่นตัวทางเพศเชื่อมโยงกับสิ่งที่พบในช่วงพัฒนาการทางเพศ โดยเฉพาะวัยรุ่น ผ่านการเรียนรู้แบบเชื่อมโยงและการเสริมแรงจากความรู้สึกดี บางทฤษฎีชี้ว่าบริเวณสมองที่รับรู้เท้าและอวัยวะเพศอยู่ใกล้กัน แต่ยังเป็นสมมติฐาน สิ่งที่ชัดคือ ไม่มีใครเลือกที่จะมี fetish และการพยายามกดหรือเกลียดตัวเองมักทำให้ทุกข์มากขึ้น
คุยเรื่อง fetish กับคู่อย่างไร
- เลือกเวลาที่ผ่อนคลาย ไม่ใช่ระหว่างมีเพศสัมพันธ์
- เล่าเป็นความรู้สึกของตัวเอง เช่น “เรารู้สึกตื่นเต้นกับ…” แทนการเรียกร้อง
- ให้คู่มีสิทธิ์ปฏิเสธ และหาจุดตรงกลางที่ทั้งสองคนสบายใจ
- ยืนยันว่าคู่สำคัญกว่าสิ่งของหรือรายละเอียดใด ๆ
อ่านแนวทางเพิ่มเติมใน จินตนาการทางเพศ ปกติไหม และคุยกับคู่อย่างไร และ ปัญหาคู่รักที่พบบ่อย และวิธีคุยกันให้เข้าใจ
- 1เลือกเวลาช่วงผ่อนคลาย ไม่ใช่ระหว่างมีเพศสัมพันธ์
- 2เล่าความรู้สึก"เรารู้สึกตื่นเต้นกับ…" แทนการเรียกร้อง
- 3ให้สิทธิ์ปฏิเสธหาจุดตรงกลางที่ทั้งสองคนสบายใจ
- 4ยืนยันความสำคัญคู่สำคัญกว่าสิ่งของหรือรายละเอียดใด ๆ
การประเมินและการรักษา
เมื่อ fetish ทำให้ทุกข์หรือกระทบชีวิต การดูแลเน้น การบำบัดทางจิตใจและเพศบำบัด เป็นหลัก
- เพศบำบัดและการบำบัดคู่ ช่วยขยายช่องทางความสุขทางเพศให้หลากหลายขึ้น และลดการพึ่งพาสิ่งเดียว เทคนิคอย่าง Sensate Focus ช่วยให้คู่กลับมาใกล้ชิดกันโดยไม่กดดัน
- CBT ช่วยเมื่อมีการหมกมุ่น ความละอาย หรือพฤติกรรมที่หยุดไม่ได้
- ตรวจปัญหาร่วม เช่น ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือปัญหาการแข็งตัวที่มีสาเหตุทางกาย
ยาแทบไม่จำเป็นในภาวะนี้ ยกเว้นบางรายที่มีพฤติกรรมเสี่ยงต่อผู้อื่น ซึ่งต้องอยู่ภายใต้การดูแลของจิตแพทย์
เมื่อไหร่ควรปรึกษา
ถ้าคุณรู้สึกทุกข์ ความสัมพันธ์เริ่มมีปัญหา หรือความชอบพาไปใกล้การละเมิดผู้อื่น นั่นคือเวลาที่ควรคุยกับผู้เชี่ยวชาญ ดู เมื่อไหร่ควรปรึกษานักเพศวิทยาคลินิก หากรู้สึกทุกข์หนักโทร สายด่วนสุขภาพจิต 1323
Dr. Kris Clinic ให้คำปรึกษาด้านเพศวิทยาคลินิกแบบ sex-positive ไม่ตัดสิน ทั้งที่คลินิกและออนไลน์ และส่งต่อจิตแพทย์เมื่อจำเป็น เพราะเป้าหมายไม่ใช่การลบความชอบของคุณ แต่คือการให้คุณอยู่กับมันได้อย่างสบายใจและปลอดภัยต่อทุกคน
1
2
3
