Enneagram บุคลิกภาพ 9 แบบ ใช้เข้าใจตัวเองและคนรักอย่างไรให้พอดี

คู่รักบางคู่มาหาผมพร้อมผลแบบทดสอบบุคลิกภาพ "เขาเป็นไทป์ 8 ฉันเป็นไทป์ 9 เลยเข้ากันไม่ได้ใช่ไหมคะ" ผมชอบที่คู่รักสนใจเข้าใจกัน แต่อยากชวนใช้เครื่องมือเหล่านี้ให้ถูกทาง เพราะ Enneagram ที่ใช้ดีช่วยเปิดใจ ส่วนที่ใช้ผิดอาจกลายเป็นป้ายที่ปิดใจกันครับ

Enneagram คืออะไร

Enneagram (อ่านว่า เอน-เนีย-แกรม) เป็นระบบอธิบายบุคลิกภาพ 9 แบบ ที่ได้รับความนิยมในการโค้ช การพัฒนาตนเอง และการทำงานกับความสัมพันธ์ จุดเด่นคือไม่ได้ดูแค่ว่าเรา "ทำอะไร" แต่ชวนถามว่า "ทำไมเราถึงทำแบบนั้น" คือมองไปที่ความกลัวพื้นฐานและความปรารถนาลึก ๆ ของแต่ละคน

บุคลิกภาพ 9 แบบโดยย่อ

คนหนึ่งคนมักเห็นตัวเองในหลายแบบ และพฤติกรรมเปลี่ยนไปตามความเครียดหรือความมั่นคงในช่วงชีวิต

Enneagram

ศูนย์สัญชาตญาณ (Gut)

เน้นการควบคุมและความถูกต้อง

• 8 ผู้ท้าทาย
• 9 ผู้ประสาน
• 1 นักปฏิรูป

ศูนย์ความรู้สึก (Heart)

เน้นคุณค่าและตัวตน

• 2 ผู้ให้
• 3 ผู้ทำสำเร็จ
• 4 ปัจเจกผู้ลึกซึ้ง

ศูนย์ความคิด (Head)

เน้นความมั่นคงและความเข้าใจ

• 5 นักสังเกตการณ์
• 6 ผู้ภักดี
• 7 นักผจญภัย

การแบ่ง 3 ศูนย์เป็นกรอบดั้งเดิมของ Enneagram ใช้เพื่อสะท้อนตัวเอง ไม่ใช่การวินิจฉัย

งานวิจัยว่าอย่างไร

งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบของ Hook และคณะ ใน Journal of Clinical Psychology ปี 2021 พบว่าแบบวัด Enneagram บางชุดมีความน่าเชื่อถือในระดับหนึ่ง และสัมพันธ์กับแบบวัดบุคลิกภาพอื่นบางส่วน แต่หลักฐานโดยรวมยัง ผสมกันและมีคุณภาพจำกัด เมื่อเทียบกับแบบจำลองบุคลิกภาพที่มีงานวิจัยรองรับมากกว่า เช่น Big Five

ใช้ในความสัมพันธ์อย่างไรให้ได้ประโยชน์

ใช้เป็นคำถาม ไม่ใช่คำตอบ

• แทนที่จะพูดว่า "เธอเป็นไทป์ 6 ก็เลยขี้ระแวง" ลองถามว่า "เวลาที่เธอกังวล อะไรทำให้เธอรู้สึกมั่นคงขึ้น"
• แทนที่จะพูดว่า "ฉันเป็นไทป์ 9 เลยไม่ชอบทะเลาะ" ลองบอกว่า "ฉันกลัวความขัดแย้ง เลยเงียบ แต่จริง ๆ ฉันมีเรื่องอยากบอก"

มองหาจุดที่มักชนกัน

• คนที่ต้องการความใกล้ชิดมาก กับคนที่ต้องการพื้นที่ส่วนตัวมาก
• คนที่จัดการปัญหาด้วยการเผชิญหน้า กับคนที่หลีกเลี่ยง
• รูปแบบเหล่านี้มีชื่อเรียกในจิตวิทยาคู่รักว่า "ไล่ตามและถอยหนี" ซึ่งแก้ได้ด้วยการสื่อสาร อ่าน ปัญหาคู่รักที่พบบ่อย

ใช้เพื่อเห็นใจ ไม่ใช่เพื่อแก้ตัว บุคลิกไม่ได้เป็นใบอนุญาตให้ทำร้ายกัน ทุกแบบเรียนรู้และเติบโตได้

ใช้เป็นป้าย

• "เธอเป็นไทป์ 6 เลยขี้ระแวง"
• "ฉันไทป์ 9 เลยไม่ชอบทะเลาะ"
• ใช้ตัดสินว่าเข้ากันไม่ได้
• ใช้แก้ตัวให้พฤติกรรมที่ทำร้ายกัน

ใช้เป็นคำถาม

• "เวลากังวล อะไรทำให้เธอมั่นคงขึ้น"
• "ฉันกลัวขัดแย้ง แต่มีเรื่องอยากบอก"
• มองหาจุดที่มักชนกัน แล้วคุยกัน
• ใช้เพื่อเห็นใจ และเติบโตไปด้วยกัน

vs

ไม่มีไทป์ไหนห้ามคบกัน ความเคารพและวิธีจัดการความขัดแย้งสำคัญกว่าตัวเลข

ทุกไทป์เข้ากันได้

ไม่มีไทป์ไหนที่ "ห้ามคบกัน" ความสัมพันธ์ที่ดีขึ้นกับความเคารพ ความไว้ใจ และวิธีจัดการความขัดแย้งมากกว่าตัวเลขของบุคลิกภาพ อ่านภาพรวมที่ ความรักและความสัมพันธ์ที่ดีต่อใจ

ใช้เพื่อเข้าใจตัวเอง

การรู้ว่าตัวเองกลัวอะไรลึก ๆ ช่วยให้เห็นว่าทำไมเราตอบสนองบางเรื่องแรงเกินเหตุ ผมเคยเล่าเรื่องคนไข้ที่ชีวิตคู่ดีขึ้นจากการเข้าใจตัวเองไว้ใน ชีวิตคู่ดีขึ้นได้ ถ้าเข้าใจตัวเอง และการฝึกสังเกตอารมณ์ตัวเองในชีวิตประจำวันก็ช่วยได้มาก อ่าน สติกับเซ็กซ์

เมื่อไหร่ควรปรึกษา

• ทะเลาะเรื่องเดิมซ้ำ ๆ จนรู้สึกว่า "นิสัยไม่เข้ากัน"
• รู้สึกไม่รู้จักตัวเอง สับสนว่าต้องการอะไรในชีวิตหรือความสัมพันธ์
• มีอาการซึมเศร้า วิตกกังวล หรือความคิดทำร้ายตัวเอง ซึ่งต้องได้รับการประเมินทางการแพทย์ โทร 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

ที่ Dr. Kris Clinic และ Kris Care Space เราอาจใช้เครื่องมืออย่าง Enneagram เป็นจุดเริ่มบทสนทนาในการปรึกษาคู่รัก ควบคู่กับแนวทางที่มีหลักฐานรองรับ เพื่อช่วยให้คุณและคนรักเข้าใจกันมากขึ้นครับ