มีบางความรู้สึกที่พูดออกมาไม่ได้ ไม่ใช่เพราะไม่อยากพูด แต่เพราะหาคำมาเรียกไม่เจอ ผมเคยเห็นคนที่นั่งเงียบตลอดการพูดคุย แต่เมื่อได้จับสีและกระดาษ กลับเล่าเรื่องที่เก็บไว้หลายปีออกมาได้ นี่คือพลังของศิลปะในการเยียวยาใจครับ
ศิลปะบำบัดคืออะไร
ศิลปะบำบัด (Art Therapy) คือการใช้กระบวนการสร้างงานศิลปะ เช่น วาดภาพ ระบายสี ปั้น หรือตัดแปะ ร่วมกับความสัมพันธ์เชิงบำบัด เพื่อช่วยให้คนได้แสดงออก เข้าใจตัวเอง และจัดการกับอารมณ์
- ไม่ต้องมีทักษะทางศิลปะ ไม่มีภาพที่ผิดหรือถูก
- กระบวนการสำคัญกว่าผลงาน สิ่งที่เกิดขึ้นในใจระหว่างทำ สำคัญกว่าความสวยของภาพ
- ผลงานเป็นของคุณ ผู้นำกิจกรรมจะไม่ "อ่านใจ" หรือตีความภาพแทนคุณ แต่ชวนให้คุณเล่าว่าภาพมีความหมายอย่างไรกับตัวเอง
ทำงานอย่างไร
- เป็นช่องทางสื่อสารที่ไม่ต้องใช้คำพูด เหมาะกับความรู้สึกที่ซับซ้อนหรือเจ็บปวด
- สร้างระยะห่างที่ปลอดภัย การพูดถึงภาพง่ายกว่าการพูดถึงตัวเองตรง ๆ
- ช่วยให้อยู่กับปัจจุบัน การจดจ่อกับสี เส้น และสัมผัส คล้ายการฝึกสติ
- ให้ความรู้สึกว่าควบคุมได้ ได้เลือก ได้สร้าง ได้เปลี่ยน ซึ่งสำคัญมากสำหรับคนที่รู้สึกว่าชีวิตควบคุมไม่ได้
สื่อสารโดยไม่ใช้คำพูด
- ความรู้สึกที่ซับซ้อน
- เรื่องที่เจ็บปวดจนหาคำไม่เจอ
ระยะห่างที่ปลอดภัย
- พูดถึงภาพ ง่ายกว่าพูดถึงตัวเอง
- ค่อย ๆ เปิดใจตามจังหวะ
อยู่กับปัจจุบัน
- จดจ่อกับสี เส้น สัมผัส
- คล้ายการฝึกสติ
รู้สึกควบคุมได้
- ได้เลือก ได้สร้าง ได้เปลี่ยน
- สำคัญเมื่อชีวิตรู้สึกควบคุมไม่ได้
ไม่ต้องวาดเก่ง กระบวนการระหว่างทำสำคัญกว่าความสวยของภาพ
หลักฐานว่าอย่างไร
- งานทบทวนอย่างเป็นระบบของ Uttley และคณะ (2015) ใน Health Technology Assessment พบว่าศิลปะบำบัดสัมพันธ์กับการดีขึ้นของอาการในผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตที่ไม่ใช่โรคจิต ในงานวิจัยส่วนใหญ่ แต่งานแต่ละชิ้นยังมีขนาดเล็ก
- การศึกษาของ Kaimal และคณะ (2016) พบว่าการทำงานศิลปะ 45 นาที สัมพันธ์กับระดับฮอร์โมนความเครียดคอร์ติซอลที่ลดลงในผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ แม้ไม่มีพื้นฐานศิลปะ
- ในโรคทางจิตเวชรุนแรง เช่น โรคจิตเภท หลักฐานยังไม่ชัดเจน
ช่วยได้
- ลดความเครียด ช่วยผ่อนคลายใจ
- ช่วยสื่อสารความรู้สึก
- อาการดีขึ้นในปัญหาสุขภาพจิตที่ไม่ใช่โรคจิต
- ใช้ควบคู่กับการรักษาหลักได้
ไม่ใช่สิ่งทดแทน
- ยาหรือจิตบำบัดในซึมเศร้ารุนแรง
- การรักษาโรคไบโพลาร์
- การรักษาโรคจิตเภท (หลักฐานยังไม่ชัด)
- การประเมินเมื่อมีความคิดทำร้ายตัวเอง
อ้างอิง Uttley และคณะ (2015) และ Kaimal และคณะ (2016) งานส่วนใหญ่ยังมีขนาดเล็ก
ใครเป็นผู้นำกระบวนการ
ในต่างประเทศ นักศิลปะบำบัด (Art Therapist) ต้องผ่านการฝึกระดับบัณฑิตศึกษาทั้งด้านศิลปะและจิตวิทยา ในไทยวิชาชีพนี้กำลังเติบโต นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมศิลปะเพื่อการเยียวยา (Therapeutic Art Activities) ที่ดำเนินการโดยบุคลากรสุขภาพที่ผ่านการอบรม ซึ่งเน้นการผ่อนคลายและการแสดงออก ก่อนเข้าร่วมควรถามว่าผู้นำกิจกรรมผ่านการฝึกอะไร และกิจกรรมมีเป้าหมายแบบไหน
ตัวอย่างกิจกรรม
- วาดอารมณ์วันนี้ ใช้สีและรูปทรงแทนความรู้สึก
- ภาพตัวเองในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต
- แผนที่ครอบครัว วาดคนในบ้านด้วยสัญลักษณ์ ช่วยเปิดบทสนทนาในครอบครัว อ่านเพิ่มที่ การบำบัดครอบครัว
- ภาพร่วมของคู่รัก วาดบนกระดาษแผ่นเดียวกันโดยไม่พูด แล้วคุยกันว่ารู้สึกอย่างไร ช่วยเห็นรูปแบบการสื่อสารของคู่ อ่าน ปัญหาคู่รักที่พบบ่อย
- ปั้นดิน สำหรับคนที่ต้องการระบายความโกรธหรือความอัดอั้นทางกาย
- กล่องความทรงจำ สำหรับครอบครัวที่กำลังเผชิญการสูญเสีย หรือดูแลผู้ป่วยระยะท้าย อ่าน การดูแลแบบประคับประคอง
เหมาะกับใคร
- คนที่เครียด เหนื่อยใจ หรือหมดไฟ และอยากได้เวลาพักใจ
- คนที่พูดเรื่องความรู้สึกยาก
- เด็กและวัยรุ่น ซึ่งมักสื่อสารผ่านภาพได้ง่ายกว่าคำพูด
- ผู้ป่วยโรคเรื้อรังและผู้ดูแล
- คนที่กังวลซ้ำ ๆ เรื่องสุขภาพหลังมีความเสี่ยง อ่าน STI Anxiety
- คู่รักและครอบครัวที่อยากสื่อสารกันในรูปแบบใหม่
ศิลปะเพื่อเยียวยาใจที่ Kris Care Space
Kris Care Space เป็นบริการของ Dr. Kris Clinic ที่จัดพื้นที่ปลอดภัยให้ได้ระบายความรู้สึกผ่านศิลปะและกิจกรรมบำบัด ร่วมกับการปรึกษาคู่รักและครอบครัว ไม่เน้นทักษะ แต่เน้นการได้แสดงออกและได้เป็นตัวเอง ไม่ว่าวันนั้นคุณจะมีความสุข เศร้า เครียด หรือแค่อยากพักใจ
ถ้าคุณมีอาการซึมเศร้า นอนไม่หลับต่อเนื่อง หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ควรพบแพทย์เพื่อประเมินก่อน และโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมงครับ
1
2
3
