ในฐานะแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว ผมเห็นบ่อยว่าคนไข้คนหนึ่งป่วย แต่ทั้งบ้านได้รับผลกระทบ ลูกวัยรุ่นที่มีปัญหาพฤติกรรมมักอยู่ในบ้านที่พ่อแม่กำลังขัดแย้ง หรือผู้สูงอายุที่ป่วยหนักมักมีลูกหลานที่เห็นไม่ตรงกันเรื่องการรักษา ในสถานการณ์เหล่านี้ การคุยกับคนเดียวมักไม่พอ ต้องคุยกับทั้งครอบครัวครับ
การบำบัดครอบครัวคืออะไร
การบำบัดครอบครัว (Family Therapy) คือกระบวนการช่วยเหลือที่มองครอบครัวเป็น ระบบ หนึ่ง พฤติกรรมของคนหนึ่งส่งผลต่อคนอื่นและได้รับผลจากคนอื่นเสมอ เป้าหมายคือ
- ให้สมาชิกเข้าใจกันดีขึ้น
- สื่อสารกันได้อย่างปลอดภัย ไม่ทำร้ายกัน
- ปรับบทบาทและหาวิธีแก้ปัญหาร่วมกัน
ไม่ใช่การไกล่เกลี่ยหรือตัดสินว่าใครผิด และไม่ได้มองว่าคนที่ "มีอาการ" เป็นต้นเหตุเพียงคนเดียว
ใครเป็นผู้ทำ
การบำบัดครอบครัวทำโดยผู้ที่ได้รับการฝึกด้านนี้ เช่น นักบำบัดครอบครัว นักจิตวิทยาคลินิก จิตแพทย์ และแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวซึ่งได้รับการฝึกเรื่องการดูแลผู้ป่วยในบริบทครอบครัวและการจัดประชุมครอบครัว ในกรณีที่ซับซ้อนมาก เช่น มีความรุนแรงหรือโรคจิตเวชรุนแรง จะทำงานร่วมกันเป็นทีม
ช่วยเรื่องอะไรได้บ้าง
| สถานการณ์ | ตัวอย่าง |
|---|---|
| ความขัดแย้งในบ้าน | พ่อแม่กับลูกวัยรุ่น สามีภรรยา ญาติหลายรุ่นในบ้านเดียวกัน |
| ปัญหาของเด็กและวัยรุ่น | พฤติกรรม การเรียน การใช้สาร การใช้มือถือ อ่าน เพศศึกษาวัยรุ่นสำหรับพ่อแม่ |
| ช่วงเปลี่ยนผ่าน | หย่าร้าง แต่งงานใหม่ มีลูกคนแรก ลูกเปิดตัวว่าเป็น LGBTQ+ |
| การเจ็บป่วย | โรคเรื้อรัง สมองเสื่อม ดูแลผู้ป่วยระยะท้าย |
| การสูญเสีย | การเสียชีวิตของคนในครอบครัว |
งานทบทวนของ Alan Carr (2019) ใน Journal of Family Therapy สรุปว่าการบำบัดแบบระบบครอบครัวมีหลักฐานสนับสนุนในปัญหาหลายกลุ่ม ทั้งของเด็กและผู้ใหญ่ เช่น ปัญหาพฤติกรรม ความผิดปกติด้านการกิน ปัญหาการดื่มสุรา และความขัดแย้งของคู่สมรส
การบำบัดทำอะไรบ้าง
- ให้ทุกคนได้พูดในมุมของตัวเองในพื้นที่ปลอดภัย
- ช่วยมองเห็นรูปแบบที่วนซ้ำ เช่น คนหนึ่งยิ่งบ่น อีกคนยิ่งหนี
- ฝึกทักษะการฟังและการบอกความต้องการ
- ทบทวนบทบาท ใครแบกภาระมากเกินไป ใครถูกกันออก
- วางข้อตกลงที่ทุกคนทำได้จริง แล้วติดตามผล
- 1คนหนึ่ง บ่นรู้สึกไม่ได้รับการใส่ใจ
- 2อีกคน ถอยหนีรู้สึกถูกตำหนิ
- 3ยิ่งบ่น หนักขึ้นเพราะไม่ได้รับการตอบสนอง
- 4ยิ่งหนี ไกลขึ้นวงจรหมุนต่อ
การบำบัดช่วยให้เห็นรูปแบบนี้ โดยไม่ตัดสินว่าใครผิด
Family Conference: การประชุมครอบครัวอย่างมีโครงสร้าง
Family Conference หรือ Family Meeting คือการนั่งคุยกันระหว่างทีมแพทย์กับครอบครัว เพื่อวางแผนเรื่องสำคัญ เช่น
- การดูแลผู้ป่วยที่เจ็บป่วยรุนแรงหรือระยะท้าย อ่าน การดูแลแบบประคับประคอง
- การตัดสินใจเรื่องการรักษาหรือการใส่เครื่องช่วยชีวิต และการทำ หนังสือแสดงเจตนา (Living Will) ตามมาตรา 12
- การแบ่งหน้าที่ดูแลผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยสมองเสื่อม
- การวางแผนหลังออกจากโรงพยาบาล
ขั้นตอนหลัก
- เตรียมการ ทีมคุยกันก่อนว่าเป้าหมายของการประชุมคืออะไร ใครควรเข้าร่วม และถามผู้ป่วยว่าต้องการให้ใครรู้ข้อมูลบ้าง
- แนะนำตัวและตั้งเป้าหมายร่วม ทุกคนรู้ว่าวันนี้มาคุยเรื่องอะไร
- ถามว่าครอบครัวเข้าใจสถานการณ์อย่างไร ก่อนให้ข้อมูลใหม่
- ให้ข้อมูลอย่างตรงไปตรงมาและเข้าใจง่าย เว้นช่วงให้ครอบครัวได้รู้สึกและถาม
- สำรวจคุณค่าและความต้องการของผู้ป่วย ถ้าผู้ป่วยพูดเองไม่ได้ ถามว่า "ถ้าท่านพูดได้ ท่านจะอยากให้เป็นอย่างไร"
- คุยทางเลือกและวางแผนร่วมกัน ใครทำอะไร เมื่อไหร่
- สรุปและบันทึก นัดติดตาม และบอกช่องทางติดต่อเมื่อมีคำถาม
แนวทางการประชุมครอบครัวในการดูแลแบบประคับประคองของ Hudson และคณะ (2008) ระบุว่าการประชุมที่เตรียมดี ช่วยลดความเครียดของครอบครัวและทำให้การตัดสินใจสอดคล้องกับความต้องการของผู้ป่วยมากขึ้น
- 1เตรียมการตั้งเป้าหมาย ใครเข้าร่วม ผู้ป่วยอยากให้ใครรู้
- 2ถามความเข้าใจครอบครัวเข้าใจสถานการณ์อย่างไร ก่อนให้ข้อมูลใหม่
- 3ให้ข้อมูลตรงไปตรงมาเว้นช่วงให้ได้รู้สึกและถาม
- 4สำรวจคุณค่าผู้ป่วยถ้าท่านพูดได้ จะอยากให้เป็นอย่างไร
- 5วางแผนและสรุปใครทำอะไร เมื่อไหร่ บันทึกและนัดติดตาม
Hudson และคณะ (2008): การประชุมที่เตรียมดีช่วยลดความเครียดของครอบครัว
เมื่อไหร่ควรขอความช่วยเหลือ
- ทะเลาะกันในบ้านจนมีคนเลี่ยงที่จะกลับบ้าน
- เด็กหรือวัยรุ่นมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปมาก
- ครอบครัวเห็นไม่ตรงกันเรื่องการดูแลผู้ป่วยหรือผู้สูงอายุ
- มีการสูญเสียแล้วครอบครัวยังไปต่อไม่ได้
ปรึกษาที่ Dr. Kris Clinic และ Kris Care Space
เราให้คำปรึกษาครอบครัวและช่วยจัด Family Conference ในฐานะแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว ผสมกับกิจกรรมบำบัดของ Kris Care Space ที่ช่วยให้สมาชิกที่พูดยากได้สื่อสารผ่านวิธีอื่น อ่านเพิ่มที่ แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว หมอประจำตัวทั้งครอบครัว ครับ
1
2
3
