แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว หมอประจำตัวที่ดูแลทั้งคนและทั้งครอบครัว

ผมเลือกเรียนเวชศาสตร์ครอบครัว เพราะชอบที่ได้รู้จักคนไข้เป็น “คน” ไม่ใช่เป็นแค่โรค บางครั้งคนไข้มาด้วยเรื่องนอนไม่หลับ แต่พอคุยกันจริง ๆ กลับเป็นเรื่องความเครียดในครอบครัว หรือเรื่องบนเตียงที่ไม่เคยกล้าบอกใคร การมีหมอที่รู้จักคุณ รู้ประวัติ และคุยด้วยได้ทุกเรื่อง ช่วยให้ปัญหาถูกแก้ตั้งแต่ยังเล็ก

เวชศาสตร์ครอบครัวคืออะไร

เวชศาสตร์ครอบครัว (Family Medicine) เป็นสาขาเฉพาะทางที่ฝึกให้ดูแลคนทุกวัย ทุกเพศ และปัญหาสุขภาพหลากหลาย โดยมีหลักสำคัญ 4 ข้อ

1. ดูแลต่อเนื่อง (Continuity of care) ตั้งแต่ตอนแข็งแรง เจ็บป่วย ฟื้นฟู จนถึงวาระสุดท้าย
2. ดูแลแบบองค์รวม (Comprehensive care) ทั้งกาย ใจ สังคม และจิตวิญญาณ
3. มองคนในบริบทของครอบครัวและชุมชน เพราะสุขภาพของคนหนึ่งคนกระทบทั้งบ้าน
4. ประสานการดูแล (Coordination) รู้ว่าเมื่อไหร่ต้องส่งต่อ ส่งต่อใคร และยังติดตามคนไข้ต่อหลังส่งต่อ

ในประเทศไทย แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวเป็นหัวใจของระบบสุขภาพปฐมภูมิ ตามพระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิ พ.ศ. 2562 ซึ่งมุ่งให้คนไทยทุกคนมีแพทย์ประจำครอบครัวดูแล

หมอประจำตัว

ดูแลต่อเนื่อง

Continuity

• ตั้งแต่แข็งแรงถึงวาระสุดท้าย
• ไม่ต้องเล่าใหม่ทุกครั้ง

ดูแลองค์รวม

Comprehensive

• กาย ใจ สังคม จิตวิญญาณ
• รวมถึงสุขภาพเพศ

มองทั้งครอบครัว

Context

• สุขภาพหนึ่งคนกระทบทั้งบ้าน
• ครอบครัวและชุมชน

ประสานการดูแล

Coordination

• รู้ว่าเมื่อไหร่ต้องส่งต่อ
• ติดตามต่อหลังส่งต่อ

หมอครอบครัวดูแลเรื่องอะไรได้บ้าง

• โรคทั่วไปและเฉียบพลัน เช่น ไข้ หวัด ปวดท้อง ผื่น
• โรคเรื้อรัง ความดัน เบาหวาน ไขมัน หอบหืด และการใช้ยาหลายตัวพร้อมกัน
• เวชศาสตร์ป้องกัน ตรวจสุขภาพตามความเสี่ยง และวัคซีนผู้ใหญ่ ดู Wellness ดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน
• สุขภาพจิตเบื้องต้น ความเครียด วิตกกังวล ซึมเศร้า การนอน
• สุขภาพผู้สูงอายุ การหกล้ม ความจำ และการวางแผนดูแลล่วงหน้า
• การดูแลแบบประคับประคองและระยะท้าย ดู Palliative Care
• ปัญหาความสัมพันธ์และครอบครัว ร่วมกับ การบำบัดครอบครัว
• สุขภาพเพศและการวางแผนครอบครัว

เวชศาสตร์ครอบครัวกับสุขภาพเพศ

หลายคนไม่รู้จะไปหาหมอแผนกไหนเมื่อมีปัญหาทางเพศ บางคนอายจนปล่อยไว้หลายปี แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวมีจุดแข็งในเรื่องนี้ เพราะ

• รับฟังโดยไม่ตัดสิน สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้พูดเรื่องหลั่งเร็ว อวัยวะเพศไม่แข็งตัว เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ความต้องการไม่ตรงกัน หรืออัตลักษณ์ทางเพศ
• เชื่อมปัญหาทางเพศกับสุขภาพส่วนอื่น เช่น ED ที่มาจากเบาหวาน ยาลดความดัน หรือซึมเศร้า ดู ED อวัยวะเพศไม่แข็งตัว
• ดูแลต่อเนื่อง คนไข้กลับมาคุยซ้ำได้ ปรับการรักษาได้ ไม่ต้องเริ่มเล่าใหม่ทุกครั้ง
• มองถึงคู่และครอบครัว ปัญหาทางเพศมักเป็นเรื่องของคนสองคน

ตัวอย่างงานที่ทำในคลินิก

ผมได้รับการฝึกอบรมด้านเวชศาสตร์ทางเพศและเพศวิทยาคลินิกเพิ่มเติม เพื่อดูแลเรื่องเหล่านี้ได้ลึกขึ้น และส่งต่อแพทย์เฉพาะทางอื่น เช่น ระบบทางเดินปัสสาวะ นรีเวช หรือจิตแพทย์ เมื่อปัญหาซับซ้อนเกินขอบเขต อ่านเพิ่มได้ที่ เมื่อไหร่ควรปรึกษานักเพศวิทยาคลินิก

ทำไมการมีหมอประจำตัวจึงสำคัญ

งานวิจัยจากหลายประเทศพบว่า การได้พบแพทย์คนเดิมต่อเนื่อง สัมพันธ์กับการนอนโรงพยาบาลที่ลดลง การใช้ห้องฉุกเฉินน้อยลง และอัตราการเสียชีวิตที่ต่ำลง เหตุผลง่าย ๆ คือ หมอที่รู้จักคุณจะเห็นการเปลี่ยนแปลงเร็ว ไม่ตรวจซ้ำโดยไม่จำเป็น และช่วยตัดสินใจในสิ่งที่เหมาะกับชีวิตจริงของคุณ

เมื่อไหร่ควรมาพบหมอครอบครัว

• อยากมีหมอประจำตัวที่ดูแลต่อเนื่อง และช่วยประสานเมื่อต้องพบแพทย์หลายแผนก
• มีโรคเรื้อรังหลายโรค หรือกินยาหลายตัว
• มีปัญหาที่ไม่แน่ใจว่าควรไปแผนกไหน รวมถึงเรื่องเพศ
• ดูแลพ่อแม่สูงอายุ หรือต้องการวางแผนดูแลล่วงหน้า ดู พินัยกรรมชีวิต (Living Will)

ที่ Dr. Kris Clinic หมอดูแลแบบเวชศาสตร์ครอบครัว ทั้งที่คลินิกในสุราษฎร์ธานีและผ่านออนไลน์ทั่วประเทศ ถ้ามีอาการฉุกเฉิน เช่น เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก อ่อนแรงครึ่งซีก ให้โทร 1669 ทันที