คุณแม่หลายคนมองกระจกหลังคลอดแล้วรู้สึกว่าไม่ใช่ตัวเอง หน้าท้องยังไม่ยุบ มีรอยแตกลาย ผมร่วง นอนไม่พอ และเมื่อคู่เข้ามาใกล้ก็ไม่รู้ว่าจะรู้สึกอย่างไร ผมอยากบอกว่าทั้งหมดนี้เป็นเรื่องที่พบบ่อยมาก ร่างกายคุณไม่ได้เสีย แต่เพิ่งผ่านงานที่ใหญ่ที่สุดงานหนึ่งของมนุษย์มาครับ
ร่างกายเปลี่ยนอะไรบ้างหลังคลอด
- ฮอร์โมน เอสโตรเจนลดลงทันทีหลังคลอด โดยเฉพาะช่วงให้นม ซึ่งฮอร์โมนโพรแลกตินสูง ทำให้ช่องคลอดแห้งและความต้องการลดลงได้
- แผลฝีเย็บหรือแผลผ่าตัด อาจเจ็บนานกว่าที่คิด
- กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน อาจอ่อนแรง ทำให้ปัสสาวะเล็ด หรือรู้สึกหน่วง
- หน้าท้อง กล้ามเนื้อหน้าท้องแยก (Diastasis Recti) พบได้บ่อยและมักดีขึ้นเมื่อฟื้นตัวและฝึกอย่างถูกวิธี
- ความเหนื่อยล้า การอดนอนเรื้อรังเป็นตัวลดความอยากที่ตรงที่สุด
ใจก็เปลี่ยน และนั่นเป็นเรื่องปกติ
บทบาทใหม่ทำให้หลายคนรู้สึกว่าตัวตนเดิมหายไป ร่างกายเป็นของลูกตลอดวัน จนไม่อยากให้ใครแตะอีก (Touched Out) บางคนรู้สึกผิดที่ไม่อยาก บางคนกังวลว่าคู่จะมองต่างไป
อารมณ์เศร้าหลังคลอด (Baby Blues) พบได้บ่อยในช่วง 2 สัปดาห์แรก มีร้องไห้ง่าย หงุดหงิด แล้วดีขึ้นเอง แต่ถ้าเศร้า หมดความสุข รู้สึกไร้ค่า หรือกังวลมากจนทำอะไรไม่ได้ นานเกิน 2 สัปดาห์ อาจเป็น ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด (Postpartum Depression) ซึ่งพบได้ประมาณ 1 ใน 7 และรักษาได้
Baby Blues
- พบบ่อยในช่วง 2 สัปดาห์แรก
- ร้องไห้ง่าย หงุดหงิด
- ดีขึ้นได้เอง
ซึมเศร้าหลังคลอด
Postpartum Depression
- เศร้า หมดความสุข รู้สึกไร้ค่า
- กังวลมากจนทำอะไรไม่ได้
- นานเกิน 2 สัปดาห์
- พบราว 1 ใน 7 และรักษาได้
มีความคิดทำร้ายตัวเองหรือลูก ขอความช่วยเหลือทันที โทร 1323 หรือ 1669
กลับมามีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อไหร่
ไม่มีวันที่ตายตัว แพทย์หลายคนแนะนำให้รอ อย่างน้อยประมาณ 4–6 สัปดาห์ หรือจนกว่าน้ำคาวปลาหยุด แผลหาย และได้รับการตรวจหลังคลอด แต่สิ่งที่สำคัญกว่าตัวเลขคือ คุณพร้อมทั้งกายและใจหรือยัง
- คุมกำเนิดตั้งแต่ครั้งแรก เพราะตั้งครรภ์ได้ก่อนประจำเดือนครั้งแรกจะกลับมา การให้นมอย่างเดียวคุมกำเนิดได้เฉพาะเงื่อนไขที่เข้มงวด คุยกับแพทย์เรื่องวิธีที่เหมาะกับช่วงให้นม
- ใช้สารหล่อลื่น เพราะช่วงให้นมช่องคลอดมักแห้ง อ่าน ช่องคลอดแห้ง
- เริ่มช้า ๆ หยุดได้เสมอเมื่อเจ็บ ความใกล้ชิดแบบไม่สอดใส่ก็เป็นเซ็กซ์ที่มีคุณค่า ลองแบบฝึก Sensate Focus
- ถ้ายังเจ็บต่อเนื่องหลายเดือน อ่าน เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
ฟื้นฟูอุ้งเชิงกรานด้วยการขมิบ (Kegel)
หากล้ามเนื้อที่ใช้กลั้นปัสสาวะและกลั้นผายลมให้เจอ ขมิบค้าง 3–5 วินาที แล้วคลายเท่ากัน ทำ 8–10 ครั้ง วันละ 3 รอบ หายใจปกติ ไม่เกร็งหน้าท้อง และฝึกต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน งานทบทวนของ Cochrane (2020) พบว่าการฝึกช่วยลดโอกาสปัสสาวะเล็ด โดยเฉพาะเมื่อเริ่มตั้งแต่ตั้งครรภ์ ส่วนผลการรักษาหลังคลอดยังไม่ชัด ถ้าฝึกแล้วยังเล็ด หรือเจ็บเพราะกล้ามเนื้อเกร็งเกิน ควรพบนักกายภาพบำบัดอุ้งเชิงกราน
ให้นมลูกกับช่องคลอดแห้ง
ช่วงให้นม ฮอร์โมนโพรแลกตินกดการทำงานของรังไข่ เอสโตรเจนจึงต่ำ ผนังช่องคลอดบางและแห้ง งานวิจัยพบว่าการให้นมสัมพันธ์กับการเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ในช่วง 6 เดือนหลังคลอด ใช้สารหล่อลื่นสูตรน้ำหรือซิลิโคน หรือมอยส์เจอไรเซอร์ช่องคลอด ถ้ายังเจ็บ แพทย์อาจพิจารณาเอสโตรเจนชนิดทาเฉพาะที่ขนาดต่ำ อาการมักดีขึ้นเมื่อหย่านมหรือประจำเดือนกลับมา
ฟื้นความมั่นใจทีละขั้น
- ยอมรับเวลาของร่างกาย ใช้เวลาเก้าเดือนในการเปลี่ยน ก็ให้เวลาอย่างน้อยเท่ากันในการฟื้น
- ดูแลพื้นฐานก่อน นอนให้ได้เป็นช่วง ๆ กินอาหารให้พอ ดื่มน้ำ ขอให้คนในบ้านช่วย
- ขยับร่างกายเมื่อแพทย์อนุญาต เริ่มจากเดินและฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ไม่ต้องเร่งลดน้ำหนัก
- เลือกเสื้อผ้าที่ใส่สบายกับร่างกายตอนนี้ ไม่ใช่ร่างกายเมื่อปีก่อน
- ลดการเทียบกับภาพในโซเชียล ภาพส่วนใหญ่ผ่านการคัดเลือกและแต่ง
- มีเวลาเล็ก ๆ ที่เป็นของตัวเอง แม้เพียง 15 นาทีต่อวัน
- 1ยอมรับเวลาเปลี่ยนมาเก้าเดือน ให้เวลาอย่างน้อยเท่ากันในการฟื้น
- 2ดูแลพื้นฐานนอนเป็นช่วง กินพอ ดื่มน้ำ ขอให้คนในบ้านช่วย
- 3ขยับร่างกายเมื่อแพทย์อนุญาต เริ่มเดินและฝึกอุ้งเชิงกราน
- 4ลดการเปรียบเทียบภาพในโซเชียลส่วนใหญ่ผ่านการคัดและแต่ง
- 5เวลาของตัวเองแม้เพียง 15 นาทีต่อวัน
คู่ช่วยได้มากกว่าที่คิด
- รับภาระงานบ้านและเลี้ยงลูกอย่างเท่าเทียม ไม่ใช่แค่ "ช่วย"
- ชมด้วยความจริงใจ และสัมผัสที่ไม่ได้มีเป้าหมายเรื่องเพศเสมอไป
- ไม่กดดัน ไม่นับวัน และถามว่า "วันนี้อยากให้ช่วยอะไร"
- คุณพ่อเองก็อาจเครียดหรือซึมเศร้าหลังคลอดได้ อ่านมุมมองผู้ชายที่ ความเป็นพ่อกับความเป็นผัว
ถ้าคุยกันแล้ววนไปทะเลาะ อ่าน ปัญหาคู่รักและวิธีคุยกันให้เข้าใจ
คุยกับคู่อย่างไรเมื่อยังไม่พร้อม
พูดถึงความรู้สึกของตัวเองแทนการตำหนิ เช่น "ตอนนี้ฉันเหนื่อยและยังเจ็บอยู่ แต่ยังอยากใกล้ชิดกับเธอ" บอกสิ่งที่พร้อม เช่น กอดหรือนอนข้างกัน และตกลงว่าจะคุยกันใหม่เมื่อไร การพูดตรง ๆ ช่วยไม่ให้อีกฝ่ายตีความว่าถูกปฏิเสธ
เมื่อซึมเศร้าหลังคลอดกระทบชีวิตทางเพศ
ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดทำให้ความต้องการและความสุขลดลง ยาต้านเศร้าบางตัวอาจลดความต้องการเพิ่ม อย่าหยุดยาเอง ให้บอกแพทย์เพราะปรับได้ อ่าน ยาต้านเศร้ากับเซ็กซ์ ถ้าเศร้านานเกิน 2 สัปดาห์ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ขอความช่วยเหลือทันทีที่ 1323 หรือ 1669
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
- เศร้า วิตกกังวล นอนไม่หลับแม้มีโอกาสนอน นานเกิน 2 สัปดาห์
- เจ็บแผลมากขึ้น มีไข้ หนอง หรือเลือดออกมากผิดปกติ
- ปัสสาวะหรืออุจจาระเล็ด หรือรู้สึกมีอะไรหน่วงที่ช่องคลอด
- เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ต่อเนื่อง หรือไม่อยากเลยจนทุกข์ใจหลายเดือน
ที่ Dr. Kris Clinic เราดูแลเรื่องความมั่นใจ ความต้องการทางเพศ และความสัมพันธ์หลังมีลูก อย่างเป็นส่วนตัว และส่งต่อสูตินรีแพทย์หรือกายภาพบำบัดเมื่อจำเป็น จะมาคนเดียวหรือกับคู่ก็ได้ครับ
1
2
3
