สิวไม่ได้เป็นแค่เรื่องของวัยรุ่น ในคลินิก ผมเจอสิวเห่อบ่อยในผู้ชายที่เริ่มใช้ฮอร์โมนเพศชาย ทรานส์แมนที่เริ่มเทสโทสเตอโรน และผู้หญิงที่สิวขึ้นแนวกรามก่อนมีประจำเดือน ทุกกลุ่มมีจุดร่วมคือฮอร์โมน และข่าวดีคือรักษาได้ ถ้าเลือกวิธีให้เหมาะ
ฮอร์โมนทำให้เกิดสิวได้อย่างไร
ฮอร์โมนเพศชายหรือแอนโดรเจน (Androgens) เช่น เทสโทสเตอโรนและ DHT กระตุ้นต่อมไขมันให้ใหญ่และผลิตน้ำมันมากขึ้น ร่วมกับการอุดตันของรูขุมขน เชื้อแบคทีเรีย Cutibacterium acnes และการอักเสบ จึงเกิดเป็นสิว
สถานการณ์ที่พบบ่อย
- ผู้ชายที่ใช้ TRT โดยเฉพาะยาฉีดที่ระดับฮอร์โมนขึ้นลงมาก ดู ผลข้างเคียงของ TRT
- ทรานส์แมนที่เริ่มเทสโทสเตอโรน มักเห่อในปีแรก ดู ผลข้างเคียงฮอร์โมนเพศชายในทรานส์แมน
- ผู้ใช้สเตียรอยด์สร้างกล้าม สิวรุนแรงตามหลังและหน้าอกเป็นสัญญาณที่พบบ่อย ดู สเตียรอยด์และ PEDs
- ผู้หญิง สิวแนวกราม คาง ก่อนมีประจำเดือน หรือร่วมกับประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ ขนดก ผมบาง ซึ่งอาจเป็นภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
- อาหารเสริมเวย์และอาหารน้ำตาลสูง มีหลักฐานปานกลางว่าทำให้สิวแย่ลงในบางคน
การรักษาตามความรุนแรง
แนวทางของสมาคมแพทย์ผิวหนังสหรัฐ (AAD) ปี 2024 สรุปทางเลือกที่มีหลักฐาน ดังนี้
สิวเล็กน้อยถึงปานกลาง: เริ่มจากยาทา
- เบนโซอิลเพอร์ออกไซด์ (Benzoyl peroxide) ฆ่าเชื้อและลดการดื้อยา อาจทำให้ผ้าซีด
- เรตินอยด์ชนิดทา เช่น Adapalene, Tretinoin ลดการอุดตัน ต้องใช้ต่อเนื่อง 8–12 สัปดาห์ถึงเห็นผล ช่วงแรกอาจแห้งลอก
- ยาปฏิชีวนะชนิดทา เช่น Clindamycin ควรใช้ร่วมกับเบนโซอิลเพอร์ออกไซด์เสมอ ไม่ใช้เดี่ยว
- Clascoterone ยาทาต้านแอนโดรเจนเฉพาะที่ ใช้ได้ทั้งชายและหญิง แต่อาจยังหาได้ยากในไทย
สิวอักเสบปานกลางถึงรุนแรง: เพิ่มยากิน
- ยาปฏิชีวนะกลุ่มเตตราไซคลิน เช่น Doxycycline ใช้ร่วมกับยาทา และควรจำกัดระยะเวลาประมาณ 3–4 เดือนเพื่อลดเชื้อดื้อยา
- ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม สำหรับผู้หญิงที่ไม่มีข้อห้าม เช่น ไม่สูบบุหรี่ในวัย 35 ขึ้นไป ไม่มีไมเกรนชนิดมีออรา ไม่มีประวัติลิ่มเลือด
- Spironolactone ยาต้านแอนโดรเจนสำหรับผู้หญิงและผู้หญิงข้ามเพศ ซึ่งบางคนใช้อยู่แล้วในสูตรฮอร์โมน ดู สูตรฮอร์โมนสาวทรานส์ ไม่ใช้ในผู้ชายหรือทรานส์แมนเพราะไปต้านฮอร์โมนเพศชาย
สิวรุนแรง สิวหัวช้าง หรือเริ่มเป็นแผลเป็น
Isotretinoin ชนิดกิน ได้ผลดีมากในสิวรุนแรง แต่ต้องใช้ตามแพทย์สั่งและติดตามใกล้ชิด
- ห้ามตั้งครรภ์เด็ดขาด เพราะทำให้ทารกพิการรุนแรง ผู้ที่ตั้งครรภ์ได้ ต้องคุมกำเนิดอย่างมีประสิทธิภาพตลอดช่วงใช้ยาและหลังหยุดยาตามที่แพทย์แนะนำ
- ติดตามค่าตับและไขมันในเลือด
- เฝ้าระวังอารมณ์ซึมเศร้าหรือความคิดทำร้ายตัวเอง
- ห้ามใช้ร่วมกับยาเตตราไซคลิน
- ปากแห้ง ผิวแห้ง เยื่อบุจมูกแห้ง เป็นเรื่องปกติที่จัดการได้
ยาทุกชนิดใช้ตามที่แพทย์ประเมิน
ถ้าสิวมาจาก TRT หรือฮอร์โมนข้ามเพศ ต้องหยุดฮอร์โมนไหม
ส่วนใหญ่ ไม่ต้องหยุด แนวทางคือ
- ตรวจระดับฮอร์โมนและฮีมาโตคริต ดูว่าขนาดยาสูงเกินหรือไม่
- ปรับรูปแบบหรือความถี่ เช่น ฉีดขนาดน้อยลงแต่ถี่ขึ้น หรือเปลี่ยนเป็นเจล เพื่อลดยอดฮอร์โมน ดู เทสโทสเตอโรนแบบฉีด กับแบบเจลทา
- รักษาสิวตามมาตรฐานควบคู่ไป
- Isotretinoin ใช้ได้ในผู้ที่ใช้ฮอร์โมน แต่ต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์
- 1ตรวจระดับฮอร์โมนและฮีมาโตคริต ดูว่าขนาดสูงเกินไหม
- 2ปรับรูปแบบยาฉีดน้อยลงแต่ถี่ขึ้น หรือเปลี่ยนเป็นเจล ลดยอดฮอร์โมน
- 3รักษาสิวคู่กันตามมาตรฐานความรุนแรง
- 4สิวรุนแรงIsotretinoin ใช้ได้ในการดูแลของแพทย์
ดูแลผิวในชีวิตประจำวัน
- ล้างหน้าวันละ 2 ครั้งด้วยคลีนเซอร์อ่อนโยน ไม่ขัดแรง
- ใช้มอยส์เจอไรเซอร์และกันแดดชนิดไม่อุดตัน (Non-comedogenic) โดยเฉพาะเมื่อใช้เรตินอยด์
- ไม่บีบ แกะ หรือกดสิวเอง เพราะเพิ่มรอยดำและแผลเป็น
- เปลี่ยนปลอกหมอน ล้างหมวกกันน็อกและหน้ากากผ้าบ่อย ๆ
- ลดอาหารน้ำตาลสูงและสังเกตว่าเวย์หรือนมทำให้สิวเห่อไหม
- การกดสิว ฉีดสิว ลอกผิว หรือเลเซอร์ เป็นการรักษาเสริม ไม่ใช่การรักษาหลัก
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
- สิวอักเสบเป็นก้อน เจ็บลึก หรือเริ่มมีแผลเป็นหลุม
- รักษาด้วยยาทาที่ร้านยามา 2–3 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น
- สิวขึ้นพร้อมประจำเดือนผิดปกติ ขนดก หรือผมบาง
- สิวเห่อหลังเริ่มฮอร์โมนหรือสเตียรอยด์
- สิวทำให้เครียดหรือไม่อยากเข้าสังคม
ที่ Dr. Kris Clinic หมอดูแลสิวที่เกี่ยวกับฮอร์โมนร่วมกับการดูแลฮอร์โมนของคุณ ทั้ง TRT และฮอร์โมนเพื่อการข้ามเพศ ปรับขนาดยาอย่างเหมาะสม และส่งต่อแพทย์ผิวหนังเมื่อสิวรุนแรงหรือมีแผลเป็นมาก
1
2
3
