ช่วงสองสามปีนี้ แทบทุกสัปดาห์จะมีคนไข้ถามถึง “ปากกาลดน้ำหนัก” บางคนได้ยินจากเพื่อน บางคนซื้อมาฉีดเองแล้วอาเจียนหนักจนต้องมาหาหมอ ผมอยากให้ข้อมูลแบบตรงไปตรงมา ว่ายานี้ช่วยได้จริงมาก แต่ไม่ใช่ทางลัดที่ไม่มีราคาต้องจ่าย และไม่เหมาะกับทุกคน
ปากกาลดน้ำหนักคืออะไร ทำงานอย่างไร
ปากกาลดน้ำหนักคือยาฉีดใต้ผิวหนังแบบปากกาสำเร็จรูป ส่วนใหญ่ฉีดสัปดาห์ละครั้ง ตัวยาหลักในปัจจุบันมี 2 กลุ่ม
- GLP-1 receptor agonists เช่น Semaglutide (Wegovy สำหรับลดน้ำหนัก, Ozempic สำหรับเบาหวาน) และ Liraglutide ซึ่งเป็นรุ่นเก่าฉีดทุกวัน
- GIP/GLP-1 receptor agonist คือ Tirzepatide (Mounjaro) ซึ่งเริ่มวางจำหน่ายในไทยตั้งแต่กลางปี 2025
ยาเหล่านี้เลียนแบบฮอร์โมนจากลำไส้ ทำให้อิ่มเร็ว อิ่มนาน ความอยากอาหารลดลง กระเพาะบีบตัวช้าลง และช่วยคุมน้ำตาลในเลือด
ได้ผลแค่ไหน: หลักฐานจากงานวิจัยหลัก
| การศึกษา | ผลโดยสรุป |
|---|---|
| STEP-1 (NEJM 2021) | Semaglutide 2.4 มก. ลดน้ำหนักเฉลี่ยราว 15% ใน 68 สัปดาห์ เทียบกับราว 2% ในกลุ่มยาหลอก |
| SURMOUNT-1 (NEJM 2022) | Tirzepatide ขนาดสูงสุดลดเฉลี่ยราว 21% ใน 72 สัปดาห์ |
| SURMOUNT-5 (NEJM 2025) | เทียบตรงในคนไม่เป็นเบาหวาน Tirzepatide ลดเฉลี่ยราว 20% ส่วน Semaglutide ราว 14% |
| SELECT (NEJM 2023) | Semaglutide ลดเหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือดร้ายแรงลงราว 20% ในผู้ที่น้ำหนักเกินและมีโรคหัวใจอยู่แล้ว แม้ไม่เป็นเบาหวาน |
นอกจากนี้ยังมีข้อมูลว่าช่วยภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นในคนอ้วน และชะลอโรคไตในผู้ป่วยเบาหวาน ตัวเลขเหล่านี้คือ “ค่าเฉลี่ย” บางคนลดได้มาก บางคนลดได้น้อย
ใครเหมาะ ใครไม่เหมาะ
โดยทั่วไปแพทย์จะพิจารณาในผู้ใหญ่ที่
- ดัชนีมวลกาย (BMI) ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป หรือ
- BMI ตั้งแต่ 27 ขึ้นไปร่วมกับโรคที่เกี่ยวกับน้ำหนัก เช่น เบาหวาน ความดันสูง ไขมันสูง ไขมันพอกตับ ข้อเข่าเสื่อม หรือหยุดหายใจขณะหลับ
- ในคนเอเชีย แพทย์อาจใช้เกณฑ์ที่ต่ำกว่านี้ เพราะความเสี่ยงโรคเมตาบอลิกเกิดที่ BMI ต่ำกว่าคนตะวันตก
ไม่ควรใช้หรือต้องระวังมาก ในกรณีเหล่านี้
- มีประวัติตนเองหรือครอบครัวเป็นมะเร็งไทรอยด์ชนิดเมดัลลารี (MTC) หรือกลุ่มอาการ MEN2
- ตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร (ควรหยุดยาก่อนตั้งครรภ์ตามที่แพทย์แนะนำ)
- เคยเป็นตับอ่อนอักเสบ มีโรคถุงน้ำดี โรคกระเพาะบีบตัวช้ารุนแรง
- มีประวัติหรือกำลังมีภาวะการกินผิดปกติ เช่น Anorexia หรือ Bulimia
- คนที่ต้องการลดน้ำหนักเพื่อความสวยงามเล็กน้อยโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์
ผลข้างเคียงและความเสี่ยงที่ต้องรู้
ที่พบบ่อย คลื่นไส้ อาเจียน ท้องอืด ท้องผูก ท้องเสีย มักเกิดช่วงเริ่มหรือเพิ่มขนาดยา แพทย์จึงค่อย ๆ ปรับขนาดทุก 4 สัปดาห์
ที่พบน้อยแต่สำคัญ
- นิ่วและถุงน้ำดีอักเสบ โดยเฉพาะเมื่อน้ำหนักลดเร็ว
- ตับอ่อนอักเสบ อาการคือปวดท้องรุนแรงร้าวไปหลังร่วมกับอาเจียน
- ภาวะขาดน้ำจากอาเจียนหรือท้องเสีย ซึ่งอาจทำให้ไตแย่ลง
- น้ำตาลต่ำ ถ้าใช้ร่วมกับอินซูลินหรือยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย
- เส้นประสาทตาขาดเลือดชนิด NAION ซึ่งองค์การยาแห่งยุโรป (EMA) สรุปในปี 2025 ว่าเป็นผลข้างเคียงที่พบได้น้อยมากของ Semaglutide ถ้าตามัวหรือมองไม่เห็นเฉียบพลันต้องพบแพทย์ทันที
- ความเสี่ยงสำลักขณะดมยาสลบ เพราะกระเพาะว่างช้า ต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้งก่อนผ่าตัดหรือส่องกล้อง
- Tirzepatide อาจลดประสิทธิภาพยาคุมกำเนิดชนิดกินในช่วงเริ่มและเพิ่มขนาดยา ควรใช้การคุมกำเนิดวิธีอื่นเสริม
กล้ามเนื้อหาย น้ำหนักที่ลดส่วนหนึ่งเป็นกล้ามเนื้อ จึงต้องกินโปรตีนให้พอและเวทเทรนนิ่งร่วมด้วย ดู อาหารสำหรับวัย 50+ และ TRT ช่วยเพิ่มกล้ามได้แค่ไหน และการสร้างกล้ามที่ถูกวิธี
พบบ่อย
ช่วงเริ่ม/เพิ่มขนาด
- คลื่นไส้ อาเจียน
- ท้องอืด ท้องผูก ท้องเสีย
พบน้อยแต่สำคัญ
- นิ่ว ถุงน้ำดีอักเสบ
- ตับอ่อนอักเสบ
- ขาดน้ำ ไตแย่ลง
ต้องแจ้งแพทย์
- ก่อนผ่าตัดหรือส่องกล้อง
- ตามัวเฉียบพลัน (NAION)
- ใช้อินซูลิน หรือยาคุมชนิดกิน
กล้ามเนื้อหาย
- กินโปรตีนให้พอ
- เวทเทรนนิ่งร่วมด้วย
ห้ามซื้อยาฉีดจากโซเชียล องค์การอนามัยโลกเคยเตือนเรื่องปากกาปลอม
หยุดยาแล้วเป็นอย่างไร
การศึกษา SURMOUNT-4 และ STEP-1 ช่วงขยายพบว่า เมื่อหยุดยา น้ำหนักส่วนใหญ่มักกลับขึ้นมาภายใน 1 ปี เพราะยาไม่ได้เปลี่ยนกลไกความหิวอย่างถาวร ภาวะอ้วนจึงถูกมองเป็นโรคเรื้อรัง ที่บางคนต้องใช้ยาระยะยาว บางคนลดขนาดลงได้เมื่อพฤติกรรมเปลี่ยนแล้ว การวางแผนกับแพทย์ตั้งแต่ต้นจึงสำคัญ
น้ำหนัก ฮอร์โมน และสุขภาพเพศ
น้ำหนักและไขมันหน้าท้องที่ลดลงช่วยให้ฮอร์โมนเพศชายสูงขึ้นในผู้ชายอ้วนหลายคน และช่วยปัญหาการแข็งตัวที่เกี่ยวกับหลอดเลือด อ่านเพิ่มที่ ฮอร์โมนเพศชายกับเบาหวาน ความดัน และโรค NCDs และ ไขมันดี เลือกกินอย่างไร
การดูแลที่ Dr. Kris Clinic
ก่อนเริ่มยา หมอจะประเมินประวัติ โรคประจำตัว ยาที่ใช้ ตรวจเลือดที่จำเป็น เช่น น้ำตาล ไขมัน การทำงานของตับและไต และคุยเป้าหมายที่เป็นไปได้จริง ระหว่างใช้ยาจะนัดติดตามผลข้างเคียง ปรับขนาด และวางแผนอาหาร การออกกำลังกาย ทั้งหมดเป็นไปตามที่แพทย์ประเมินและสั่งเท่านั้น
ไปโรงพยาบาลทันทีถ้ามีอาการ ปวดท้องรุนแรงไม่หาย อาเจียนจนกินดื่มไม่ได้ ตัวเหลือง ตามัวหรือมองไม่เห็นเฉียบพลัน หรือหน้ามืดใจสั่นจากน้ำตาลต่ำ
1
2
3
