PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร: ยาป้องกัน HIV ก่อนและหลังเสี่ยง

สองเครื่องมือ สองจังหวะเวลา

PrEP และ PEP เป็นยาต้านไวรัสที่ใช้ป้องกันการติดเชื้อ HIV ทั้งคู่ แต่ใช้ในจังหวะเวลาที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง และไม่สามารถใช้แทนกันได้^[1]

• PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) คือการใช้ยาก่อนและระหว่างช่วงที่อาจสัมผัสเชื้อ เป็นการป้องกันที่วางแผนไว้ล่วงหน้า
• PEP (Post-Exposure Prophylaxis) คือการใช้ยาหลังสัมผัสเชื้อแล้ว เป็นการรักษาเร่งด่วนที่ต้องเริ่มเร็วที่สุด

เปรียบง่าย ๆ PrEP เหมือนการคาดเข็มขัดนิรภัยก่อนออกรถ ส่วน PEP เหมือนการเข้าห้องฉุกเฉินหลังเกิดอุบัติเหตุ ทั้งสองอย่างมีประโยชน์ แต่ใช้ในสถานการณ์ต่างกัน

ทำไมต้องแยกให้ชัด

ความแตกต่างนี้สำคัญมาก เพราะ PEP ขึ้นกับเวลาอย่างยิ่ง ยิ่งเริ่มช้าประสิทธิภาพยิ่งลดลง ขณะที่ PrEP เป็นการป้องกันที่วางแผนล่วงหน้า^[1] หลายคนเข้าใจผิดว่ากิน PrEP ย้อนหลังหลังเสี่ยงได้ หรือคิดว่ากิน PEP ไว้ก่อนเผื่อเสี่ยงได้ ซึ่งทั้งสองแบบไม่ใช่วิธีที่ถูกต้อง

ผู้ที่ต้องใช้ PEP บ่อย ๆ เช่น หลายครั้งในหนึ่งปี เป็นสัญญาณว่า PrEP อาจเหมาะกับชีวิตตอนนั้นมากกว่า

ความเสี่ยงจากหนึ่งครั้งขึ้นกับอะไร

ความเสี่ยงในการติดเชื้อจากการสัมผัสหนึ่งครั้งขึ้นกับรูปแบบการสัมผัส การใช้วิธีป้องกันอื่น และปริมาณไวรัสของคู่ ตัวเลขความชุกในประชากรไม่ใช่โอกาสติดเชื้อจากการมีเพศสัมพันธ์หนึ่งครั้ง^[2] ตัวอย่างเช่น คู่ที่ติดเชื้อ HIV แต่กินยาต้านจนตรวจไม่พบไวรัสอย่างต่อเนื่อง จะไม่ถ่ายทอดเชื้อทางเพศสัมพันธ์

ยาทำงานอย่างไร

PrEP ทำให้มียาอยู่ในร่างกายก่อนเชื้อเข้ามา เมื่อสัมผัสเชื้อ ยาจะยับยั้งไวรัสไม่ให้ตั้งตัวได้ ปัจจุบันมีทั้งแบบกินทุกวัน แบบกินเฉพาะช่วงสำหรับบางกลุ่ม และแบบฉีดออกฤทธิ์ยาวในบางประเทศ^[1],[3]

PEP ออกฤทธิ์หลังเชื้อเข้าร่างกายแล้ว โดยพยายามหยุดไวรัสก่อนที่การติดเชื้อจะตั้งตัวถาวร ซึ่งต้องใช้ยาหลายตัวร่วมกันเป็นเวลา 28 วัน^[2]

ประเมินอย่างไร

ไม่ว่าจะเป็น PrEP หรือ PEP แพทย์จะถามรูปแบบการสัมผัสและเวลาที่เกิด ตรวจ HIV ตั้งต้น และดูว่ามีวิธีป้องกันอื่นอยู่แล้วหรือไม่^[1],[2] สำหรับ PEP ไม่ควรรอให้มีอาการหรือรอผลการตรวจทุกอย่างก่อนเริ่มยา ส่วน PrEP ต้องยืนยันว่ายังไม่ติดเชื้อ HIV ก่อนเริ่ม และตรวจการทำงานของไตและไวรัสตับอักเสบบี^[1]

ใช้อย่างไร

PEP ควรเริ่มให้เร็วที่สุดเมื่อมีข้อบ่งชี้ โดยทั่วไปภายใน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส และกินต่อเนื่อง 28 วัน พร้อมนัดตรวจติดตาม^[2]

PrEP ใช้แบบกินทุกวันหรือแบบอื่นที่เหมาะกับคุณสมบัติของแต่ละคน ร่วมกับการตรวจ HIV และติดตามผลทุกไม่กี่เดือน^[1] ในบางประเทศมี PrEP แบบฉีดที่ออกฤทธิ์ยาวเป็นทางเลือกเพิ่มเติมสำหรับผู้ที่กินยาทุกวันได้ยาก^[3]

ทั้ง PrEP และ PEP ป้องกันเฉพาะ HIV ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน และไม่ได้ป้องกันการตั้งครรภ์^[1],[2] การใช้ถุงยางอนามัยและการตรวจคัดกรองเป็นระยะจึงยังสำคัญ

ที่ Dr. Kris Clinic เราดูแลอย่างไร

เราให้บริการทั้ง PrEP และ PEP อย่างเป็นความลับและไม่ตัดสิน สำหรับ PEP ที่เร่งด่วน ทัก LINE ได้ทันทีเพื่อนัดประเมินโดยเร็ว และถ้าคลินิกปิดอยู่ ให้ไปโรงพยาบาลที่ให้บริการ PEP ทันที ไม่ต้องรอ

สำหรับ PrEP เราช่วยเลือกรูปแบบที่เหมาะกับชีวิตของคุณ ตรวจเลือดก่อนเริ่ม และนัดติดตามผลตรวจ HIV การทำงานของไต และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นเป็นระยะ ผู้ที่เคยใช้ PEP แล้วอยากเปลี่ยนมาใช้ PrEP ต่อเนื่องก็ปรึกษาได้

คำถามที่พบบ่อย

นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ (หมอคริส)

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว ผ่านการอบรมด้านเพศวิทยาคลินิกและเวชศาสตร์ทางเพศ ปฏิบัติงานที่โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี และดูแลผู้รับบริการด้านสุขภาพทางเพศ ฮอร์โมน และความหลากหลายทางเพศที่ Dr. Kris Clinic ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

1. CDC HIV Nexus: Clinical Guidance for PrEP (current page)
2. CDC nPEP Recommendations 2025. MMWR 74(RR-1)
3. CDC: Injectable Lenacapavir PrEP Recommendations (2025)

อ่านต่อ

คู่มือหลัก: HIV & STI Prevention

หลังมีความเสี่ยง HIV ควรทำอะไร: คู่มือ 72 ชั่วโมงแรกเริ่ม PEP แล้วต้องทำอะไรต่อ: การกินยา 28 วันและการตรวจติดตามPrEP แบบกินทุกวันกับแบบ 2-1-1: ใครใช้แบบไหนได้

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลอ้างอิงเป็นไปตามแหล่งที่ระบุ ณ วันที่อัปเดต