หลังมีความเสี่ยง HIV ควรทำอะไร: คู่มือ 72 ชั่วโมงแรก

ทำไมต้องรีบ

เหตุการณ์อย่างถุงยางแตก ถุงยางหลุด ไม่ได้ใช้ถุงยางกับคู่ที่ไม่ทราบสถานะ HIV หรือถูกเข็มที่ใช้แล้วตำ ทำให้หลายคนตกใจและไม่รู้ว่าควรทำอะไรก่อน คำตอบที่สำคัญที่สุดคือ ให้รีบไปรับการประเมินโดยเร็ว เพราะยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ (PEP) ได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มเร็ว และต้องเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงเมื่อมีข้อบ่งชี้^[1]

การรู้ขั้นตอนไว้ล่วงหน้าช่วยลดความตื่นตระหนก และทำให้ไม่เสียเวลาที่มีค่า

ทุกชั่วโมงมีความหมาย

การประเมินอย่างรวดเร็วช่วยให้เริ่ม PEP ได้ทันเวลา^[1] แนวทางของ CDC ปี 2025 แนะนำให้เริ่มให้เร็วที่สุด โดยดีที่สุดภายใน 24 ชั่วโมง และไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส^[1] หลายคนเสียเวลาไปกับการค้นข้อมูลในอินเทอร์เน็ต รอดูอาการ หรือรอถามคู่ จนเลยช่วงเวลาที่ยาได้ผลดีที่สุด

ความเสี่ยงจริงขึ้นกับอะไร

ความเสี่ยงในการติดเชื้อจากเหตุการณ์หนึ่งครั้งขึ้นกับรูปแบบการสัมผัส การใช้วิธีป้องกันอื่น และปริมาณไวรัสของคู่ ไม่ได้เท่ากับอัตราความชุกของ HIV ในประชากร^[1] การมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักแบบฝ่ายรับมีความเสี่ยงสูงกว่าการสัมผัสแบบอื่น และการใช้เข็มร่วมกันก็มีความเสี่ยงสูง แพทย์จะประเมินรายละเอียดเหล่านี้เพื่อตัดสินว่าควรใช้ PEP หรือไม่

เชื้อเข้าร่างกายและ PEP ช่วยได้อย่างไร

HIV เข้าสู่ร่างกายผ่านเยื่อบุ เช่น ทวารหนัก ช่องคลอด ท่อปัสสาวะ หรือผ่านทางเลือด หลังเชื้อเข้ามา ต้องใช้เวลาระยะหนึ่งก่อนที่การติดเชื้อจะตั้งตัวถาวร ยา PEP จึงต้องเข้าไปทำงานในช่วงนี้ เพื่อหยุดไวรัสก่อนที่จะสายเกินไป^[1],[2]

นี่คือเหตุผลที่ไม่ควรรอให้มีอาการ เพราะเมื่อมีอาการของการติดเชื้อระยะแรก ก็หมายความว่าเลยช่วงที่ PEP จะช่วยได้แล้ว

เตรียมข้อมูลอะไรไปบ้าง

เมื่อไปพบแพทย์ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ประเมินได้รวดเร็ว^[1],[2]

• เวลาที่เกิดเหตุ ให้ระบุให้ใกล้เคียงที่สุด
• รูปแบบการสัมผัส เช่น ทางทวารหนัก ช่องคลอด ปาก หรือเข็ม และใช้ถุงยางหรือไม่ ถุงยางแตกหรือหลุด
• ข้อมูลของคู่หรือแหล่งที่มา ถ้าทราบ เช่น สถานะ HIV และกินยาต้านจนตรวจไม่พบไวรัสหรือไม่
• ยาที่ใช้อยู่และโรคประจำตัว

แพทย์จะตรวจ HIV ตั้งต้น แต่จะไม่รอผลการตรวจทุกอย่างก่อนเริ่มยาที่มีข้อบ่งชี้ เพื่อไม่ให้เสียเวลา^[1],[2]

ขั้นตอนการรักษา

เริ่ม PEP ให้เร็วที่สุดเมื่อมีข้อบ่งชี้ ดีที่สุดภายใน 24 ชั่วโมง และไม่เกิน 72 ชั่วโมง กินต่อเนื่อง 28 วัน^[1]

ไม่ต้องรอผลไตหรือตับทุกอย่าง การตรวจเลือดอื่น ๆ ทำไปพร้อมกันได้ แต่ไม่ควรทำให้การเริ่มยาล่าช้า^[1]

ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้ว PEP มักไม่แนะนำ แต่ยังควรไปรับการตรวจและคำแนะนำเรื่องการป้องกัน เช่น การตรวจ HIV ตามระยะเวลา การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น และการพิจารณา PrEP สำหรับอนาคต^[1],[3]

ระหว่างนี้ ควรใช้ถุงยางอนามัยหรืองดมีเพศสัมพันธ์จนกว่าจะทราบผลการตรวจติดตาม เพื่อป้องกันการส่งต่อเชื้อในกรณีที่ติดเชื้อ

ที่ Dr. Kris Clinic เราดูแลอย่างไร

เราเข้าใจว่าช่วงหลังมีความเสี่ยงเป็นช่วงที่กังวลมาก ทัก LINE @dr.krisclinic ได้ทันทีเพื่อนัดประเมิน PEP ให้เร็วที่สุด เราประเมินอย่างเป็นความลับและไม่ตัดสิน และเริ่มยาได้ในวันเดียวกันเมื่อมีข้อบ่งชี้

หากคลินิกปิดอยู่ในเวลานั้น อย่ารอการตอบแชท ให้ไปโรงพยาบาลหรือหน่วยบริการที่ให้ PEP ทันที แล้วกลับมาติดตามผลกับเราได้ หลังครบ PEP เราช่วยวางแผนการตรวจติดตามและพิจารณา PrEP หากเหมาะสม

คำถามที่พบบ่อย

นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ (หมอคริส)

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว ผ่านการอบรมด้านเพศวิทยาคลินิกและเวชศาสตร์ทางเพศ ปฏิบัติงานที่โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี และดูแลผู้รับบริการด้านสุขภาพทางเพศ ฮอร์โมน และความหลากหลายทางเพศที่ Dr. Kris Clinic ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

1. CDC nPEP Recommendations 2025. MMWR 74(RR-1)
2. CDC: Getting Tested for HIV; test window periods
3. CDC HIV Nexus: Clinical Guidance for PrEP (current page)

อ่านต่อ

คู่มือหลัก: HIV & STI Prevention

PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร: ยาป้องกัน HIV ก่อนและหลังเสี่ยงเริ่ม PEP แล้วต้องทำอะไรต่อ: การกินยา 28 วันและการตรวจติดตามPrEP แบบกินทุกวันกับแบบ 2-1-1: ใครใช้แบบไหนได้

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลอ้างอิงเป็นไปตามแหล่งที่ระบุ ณ วันที่อัปเดต