PrEP แบบกินทุกวันกับแบบ 2-1-1: ใครใช้แบบไหนได้

PrEP มีหลายวิธีกิน

PrEP แบบกินที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดคือยา tenofovir disoproxil fumarate ร่วมกับ emtricitabine (TDF/FTC) ซึ่งกินได้สองแบบหลัก^[1],[2]

• แบบกินทุกวัน (daily) กินวันละหนึ่งเม็ดต่อเนื่อง ใช้ได้กับการสัมผัสหลายรูปแบบ
• แบบเฉพาะช่วง (event-driven หรือ 2-1-1) กินเฉพาะช่วงที่มีเพศสัมพันธ์ ใช้ได้กับบางกลุ่มและบางสูตรยาเท่านั้น

PrEP แบบกินทุกวันใช้ได้กับคนในวงกว้างกว่า ส่วนแบบ 2-1-1 เหมาะกับบางคน ไม่ใช่ทุกคน ทุกรูปแบบการสัมผัส หรือทุกชนิดยา^[1]

ทำไมต้องเลือกให้ถูก

การเลือกวิธีกินที่เหมาะกับรูปแบบความเสี่ยงและชีวิตประจำวัน ช่วยลดช่องว่างของการป้องกัน^[1] ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อยและวางแผนได้ล่วงหน้า อาจสะดวกกับแบบ 2-1-1 มากกว่า ขณะที่ผู้ที่มีความเสี่ยงสม่ำเสมอหรือคาดเดาไม่ได้ มักเหมาะกับแบบกินทุกวัน

การเลือกผิด เช่น ใช้ 2-1-1 ในกรณีที่ไม่มีหลักฐานรองรับ อาจทำให้ป้องกันไม่ได้อย่างที่คิด

ความเสี่ยงขึ้นกับรูปแบบการสัมผัส

ความเสี่ยงในการติดเชื้อขึ้นกับรูปแบบการสัมผัส การใช้วิธีป้องกันอื่น และปริมาณไวรัสของคู่^[3] หลักฐานที่สนับสนุนสูตร 2-1-1 มาจากการศึกษาในผู้ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย ซึ่งเป็นเหตุผลที่สูตรนี้ใช้ได้เฉพาะกลุ่ม^[2]

ทำไม 2-1-1 ใช้ได้เฉพาะบางกลุ่ม

ยา TDF/FTC ต้องมีระดับเพียงพอในเนื้อเยื่อที่สัมผัสเชื้อในช่วงก่อนและหลังมีเพศสัมพันธ์ ยาสะสมในเนื้อเยื่อทวารหนักได้เร็ว จึงป้องกันได้ด้วยสูตร 2-1-1 ตามที่มีหลักฐานในกลุ่มชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย แต่ยาสะสมในเนื้อเยื่อช่องคลอดช้ากว่า สูตรนี้จึงไม่เหมาะกับการสัมผัสทางช่องคลอด^[1],[2]

นอกจากนี้ ยาสูตร TAF/FTC และยาฉีดออกฤทธิ์ยาว มีลักษณะการสะสมต่างกัน และไม่มีหลักฐานรองรับการใช้แบบ 2-1-1^[1]

ก่อนเริ่ม PrEP ต้องตรวจอะไร

ไม่ว่าจะกินแบบใด ต้องยืนยันว่ายังไม่ติดเชื้อ HIV ก่อนเริ่ม ตรวจการทำงานของไต และตรวจไวรัสตับอักเสบบี^[1],[2] การตรวจไวรัสตับอักเสบบีสำคัญมาก เพราะยา PrEP มีฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย ผู้ที่เป็นตับอักเสบบีเรื้อรังไม่ควรใช้แบบ 2-1-1 เพราะการกินแล้วหยุดเป็นช่วง ๆ อาจทำให้ตับอักเสบกำเริบ^[2]

แบบ 2-1-1 พิจารณาเฉพาะผู้ใหญ่ที่เป็นชายมีเพศสัมพันธ์กับชายและมีคุณสมบัติเหมาะสม ไม่ใช้กับการสัมผัสทางช่องคลอด^[1],[2]

วิธีกินที่ถูกต้อง

แบบกินทุกวัน กิน TDF/FTC วันละหนึ่งเม็ดในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน เหมาะกับหลายบริบทของการสัมผัส^[1]

แบบ 2-1-1 สำหรับผู้ที่มีคุณสมบัติ^[1],[2]

• กิน สองเม็ด ในช่วง 2–24 ชั่วโมงก่อนมีเพศสัมพันธ์
• กิน หนึ่งเม็ด 24 ชั่วโมงหลังมื้อแรก
• กิน อีกหนึ่งเม็ด 48 ชั่วโมงหลังมื้อแรก

ถ้ายังมีเพศสัมพันธ์ต่อเนื่องในวันถัดไป ให้กินวันละหนึ่งเม็ดต่อไปจนครบ 48 ชั่วโมงหลังเพศสัมพันธ์ครั้งสุดท้าย ตามแผนที่ตกลงกับแพทย์^[1],[2]

ทั้งสองแบบต้องตรวจ HIV และติดตามผลทุกประมาณสามเดือน และไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น^[1]

ที่ Dr. Kris Clinic เราดูแลอย่างไร

เราช่วยประเมินว่าวิธีกินแบบใดเหมาะกับคุณ โดยดูจากรูปแบบความเสี่ยง ความถี่ และชีวิตประจำวัน ตรวจเลือดก่อนเริ่มทั้ง HIV ไต และไวรัสตับอักเสบบี และอธิบายวิธีกินพร้อมตัวอย่างให้เข้าใจชัดเจน

เรานัดติดตามผลทุกประมาณสามเดือน ตรวจ HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น และปรับวิธีกินได้เมื่อชีวิตเปลี่ยนไป ทุกขั้นตอนเป็นความลับและไม่ตัดสิน

คำถามที่พบบ่อย

นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ (หมอคริส)

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว ผ่านการอบรมด้านเพศวิทยาคลินิกและเวชศาสตร์ทางเพศ ปฏิบัติงานที่โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี และดูแลผู้รับบริการด้านสุขภาพทางเพศ ฮอร์โมน และความหลากหลายทางเพศที่ Dr. Kris Clinic ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

1. CDC HIV Nexus: Clinical Guidance for PrEP (current page)
2. WHO: What’s the 2+1+1? Event-driven oral PrEP (2019)
3. CDC nPEP Recommendations 2025. MMWR 74(RR-1)

อ่านต่อ

คู่มือหลัก: HIV & STI Prevention

PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร: ยาป้องกัน HIV ก่อนและหลังเสี่ยงหลังมีความเสี่ยง HIV ควรทำอะไร: คู่มือ 72 ชั่วโมงแรกเริ่ม PEP แล้วต้องทำอะไรต่อ: การกินยา 28 วันและการตรวจติดตาม

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลอ้างอิงเป็นไปตามแหล่งที่ระบุ ณ วันที่อัปเดต