ช่องคลอดแห้งและวัยหมดประจำเดือน (GSM): อาการและทางเลือกการรักษา

GSM คืออะไร

เมื่อเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลงอาจทำให้เกิดอาการช่องคลอดแห้ง แสบ คัน ระคายเคือง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ และอาการทางปัสสาวะ เช่น ปัสสาวะบ่อย กลั้นไม่อยู่ หรือติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ อาการกลุ่มนี้เรียกว่า genitourinary syndrome of menopause หรือ GSM^[1]

อายุที่มากขึ้นไม่ได้หมายความว่าต้องยอมรับอาการเหล่านี้ เพราะมีทางเลือกในการรักษาที่ได้ผลดี^[1]

ทำไมจึงควรรักษา

อาการ GSM กระทบทั้งชีวิตทางเพศและการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น การนั่ง การออกกำลังกาย และการปัสสาวะ^[1] ต่างจากอาการร้อนวูบวาบที่มักดีขึ้นเองตามเวลา อาการ GSM มักคงอยู่หรือค่อย ๆ แย่ลงถ้าไม่ได้รับการดูแล

หลายคนไม่กล้าพูดถึง หรือคิดว่าเป็นเรื่องธรรมชาติที่ต้องทน แต่การรักษาช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นได้มาก

พบบ่อยแค่ไหน

อาการทางอวัยวะเพศและทางเดินปัสสาวะพบได้บ่อยในวัยหมดประจำเดือน แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน และความรุนแรงแตกต่างกันไป^[1] อาการอาจเริ่มในช่วงก่อนหมดประจำเดือน หรือหลายปีหลังจากนั้นก็ได้

ทำไมจึงเกิดอาการ

เอสโตรเจนช่วยให้เนื้อเยื่อช่องคลอด ปากช่องคลอด และทางเดินปัสสาวะส่วนล่างหนา ยืดหยุ่น และชุ่มชื้น เมื่อเอสโตรเจนลดลง^[1],[2]

• เนื้อเยื่อบางลง และยืดหยุ่นน้อยลง จึงเจ็บหรือฉีกขาดง่าย
• น้ำหล่อลื่นตามธรรมชาติลดลง
• ความเป็นกรดด่างในช่องคลอดเปลี่ยนไป ทำให้ติดเชื้อง่ายขึ้น
• เนื้อเยื่อทางเดินปัสสาวะส่วนล่างเปลี่ยนแปลง ทำให้มีอาการทางปัสสาวะ

ภาวะคล้ายกันอาจเกิดในผู้ที่ใช้ยาลดฮอร์โมน เช่น หลังรักษามะเร็งเต้านม หรือช่วงให้นมบุตร

การประเมิน

แพทย์จะถามเกี่ยวกับอาการแห้ง ระคายเคือง ความเจ็บ และอาการทางปัสสาวะ รวมถึงประวัติโรคและยาที่ใช้ และอาจตรวจร่างกายเพื่อดูเนื้อเยื่อและแยกสาเหตุอื่น เช่น การติดเชื้อหรือโรคผิวหนัง^[1],[2]

เลือดออกหลังหมดประจำเดือนต้องได้รับการตรวจเพิ่มเติมเสมอ เพื่อแยกโรคอื่นที่สำคัญ^[1]

ทางเลือกการรักษา

สารให้ความชุ่มชื้นและสารหล่อลื่น สารให้ความชุ่มชื้นในช่องคลอด (moisturiser) ใช้เป็นประจำเพื่อลดความแห้ง ส่วนสารหล่อลื่น (lubricant) ใช้ขณะมีเพศสัมพันธ์ เหมาะกับอาการเล็กน้อย หรือใช้ร่วมกับการรักษาอื่น^[1]

เอสโตรเจนเฉพาะที่ทางช่องคลอด เป็นทางเลือกที่ได้ผลดีเมื่อเหมาะสม มีหลายรูปแบบ เช่น ครีม เม็ดสอด หรือห่วง เลือกตามอาการและประวัติของแต่ละคน ยาเฉพาะที่ขนาดต่ำดูดซึมเข้ากระแสเลือดน้อย^[1]

ผู้ที่มีประวัติมะเร็งเต้านม การใช้ฮอร์โมนเฉพาะที่ต้องตัดสินใจร่วมกับทีมแพทย์ผู้รักษามะเร็ง ไม่มีกฎเดียวที่ใช้กับทุกคน^[1]

เลเซอร์ช่องคลอด NICE แนะนำว่าไม่ควรใช้เลเซอร์รักษา GSM นอกงานวิจัยแบบสุ่ม เพราะหลักฐานยังไม่เพียงพอ^[1]

ที่ Dr. Kris Clinic เราดูแลอย่างไร

เราพูดคุยเรื่องอาการช่องคลอดแห้งและความเจ็บอย่างเปิดเผยและเป็นส่วนตัว ตรวจหาสาเหตุอื่นที่อาจทำให้มีอาการคล้ายกัน และอธิบายทางเลือกทั้งแบบไม่ใช้ฮอร์โมนและฮอร์โมนเฉพาะที่

สำหรับผู้ที่มีประวัติมะเร็ง เราประสานกับแพทย์ผู้รักษาเพื่อเลือกทางที่ปลอดภัย หากอาการกระทบความสัมพันธ์ บริการปรึกษาคู่ที่ Kris Care Space ช่วยได้

คำถามที่พบบ่อย

นพ.กฤดา เอื้อกฤดาธิการ (หมอคริส)

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว ผ่านการอบรมด้านเพศวิทยาคลินิกและเวชศาสตร์ทางเพศ ปฏิบัติงานที่โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี และดูแลผู้รับบริการด้านสุขภาพทางเพศ ฮอร์โมน และความหลากหลายทางเพศที่ Dr. Kris Clinic ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

1. NICE NG23: Menopause—identification and management; recommendations
2. ACOG: When Sex Is Painful
3. ACOG: Your Sexual Health

อ่านต่อ

คู่มือหลัก: สุขภาพเพศหญิง

ความต้องการทางเพศลดลงในผู้หญิง: เมื่อไรควรปรึกษา และดูแลอย่างไรเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์: สาเหตุ การตรวจ และการรักษาที่ไม่ต้องทนเจ็บภาวะเกร็งและกลัวการสอดใส่ (Vaginismus): เข้าใจและรักษาได้

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลอ้างอิงเป็นไปตามแหล่งที่ระบุ ณ วันที่อัปเดต