ข้ามไปยังเนื้อหา
Dr. Kris Clinic K+ logoDr. Kris ClinicSurat Thani
หน้าแรก › บทความ › การดูแลน้ำหนัก
การดูแลน้ำหนัก · โรคอ้วน

โรคอ้วนและการลดน้ำหนักอย่างปลอดภัย: เกณฑ์สำหรับคนไทย การปรับพฤติกรรม และยาลดน้ำหนักที่ได้รับอนุมัติ

น้ำหนักเกินแค่ไหนจึงเรียกว่าโรคอ้วน เมื่อไรควรใช้ยา และยาแต่ละชนิดช่วยได้มากน้อยเพียงใด บทความนี้สรุปจากแนวทางเวชปฏิบัติและงานวิจัยหลัก เพื่อให้คุณตัดสินใจร่วมกับแพทย์ได้อย่างมีข้อมูล โดยไม่สัญญาผลลัพธ์เกินจริง

นพ. กฤดา เอื้อกฤดาธิการ ตรวจทานเนื้อหาโดย นพ. กฤดา เอื้อกฤดาธิการ วว. เวชศาสตร์ครอบครัว (Dr. Kris Clinic) · อัปเดต 20 ต.ค. 2569 เผยแพร่ อ่าน ~12 นาที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบอ่าน

  • สำหรับคนไทยและคนเอเชีย ใช้เกณฑ์ดัชนีมวลกาย (BMI) ต่ำกว่าสากล: 23.0–24.9 = น้ำหนักเกิน, ตั้งแต่ 25.0 = โรคอ้วน และรอบเอว ≥ 90 ซม. ในผู้ชาย, ≥ 80 ซม. ในผู้หญิง ถือว่าเสี่ยง[1][2][3]
  • การลดน้ำหนักเพียง 5–10% ก็ช่วยลดความเสี่ยงเบาหวาน ความดัน และไขมันได้จริง[4][5]
  • พื้นฐานที่ขาดไม่ได้คือ อาหาร การเคลื่อนไหว การนอน และพฤติกรรม ยาเป็น ตัวช่วยเสริม ไม่ใช่ทางลัด[6]
  • ยามักพิจารณาเมื่อ BMI ≥ 30 หรือ ≥ 27 ร่วมกับโรคร่วม (ตามฉลากยาที่ได้รับอนุมัติ) ในบางกรณีแพทย์อาจพิจารณาที่ BMI 25–26.9 เป็นรายบุคคล[3][7][10]
  • หยุดยาแล้วน้ำหนักมักกลับขึ้น และยาลดน้ำหนักจากแหล่งที่ไม่ได้รับอนุญาตอาจเป็นยาปลอม[14][16]

โรคอ้วนในคนไทยวัดอย่างไร

ดัชนีมวลกาย (BMI) คำนวณจาก น้ำหนัก (กิโลกรัม) ÷ ส่วนสูง (เมตร)² เช่น สูง 1.60 ม. หนัก 66 กก. → 66 ÷ (1.60 × 1.60) ≈ 25.8 กก./ม.²

คนเอเชียมีแนวโน้มสะสมไขมันในช่องท้องและเกิดเบาหวานหรือโรคหัวใจได้ตั้งแต่ BMI ที่ต่ำกว่าคนตะวันตก ผู้เชี่ยวชาญขององค์การอนามัยโลก (WHO) จึงเสนอจุดเฝ้าระวังเพิ่มเติมสำหรับประชากรเอเชียที่ 23 และ 27.5 กก./ม.²[1] และประเทศไทยใช้เกณฑ์ดังตารางนี้[2][3]

ภาวะBMI (กก./ม.²)
น้ำหนักน้อย< 18.5
ปกติ18.5–22.9
น้ำหนักเกิน23.0–24.9
โรคอ้วนระดับ 125.0–29.9
โรคอ้วนระดับ 2≥ 30.0

รอบเอว บอกไขมันในช่องท้องได้ดีกว่า BMI วัดที่กึ่งกลางระหว่างขอบล่างของซี่โครงกับขอบบนของกระดูกเชิงกราน ในท่ายืน หายใจออกตามปกติ ค่าที่ถือว่าสูงเกินสำหรับคนไทยคือ ≥ 90 ซม. ในผู้ชาย และ ≥ 80 ซม. ในผู้หญิง[2][3]

BMI มีข้อจำกัด — ไม่แยกกล้ามเนื้อกับไขมัน และไม่ใช้ในเด็ก หญิงตั้งครรภ์ หรือนักกีฬา แพทย์จึงประเมินร่วมกับรอบเอว โรคร่วม และผลเลือด

น้ำหนักเกินเสี่ยงต่ออะไรบ้าง

ข่าวดีคือไม่จำเป็นต้องลดจนผอม งานวิจัย Diabetes Prevention Program ในผู้ที่น้ำตาลเริ่มสูง พบว่าการปรับพฤติกรรมจนน้ำหนักลดประมาณ 7% ร่วมกับออกกำลังกาย ≥ 150 นาทีต่อสัปดาห์ ลดการเกิดเบาหวานได้ 58% เทียบกับกลุ่มยาหลอก[5] และแนวทางของ ADA ระบุว่าการลดน้ำหนัก ≥ 5% ช่วยให้สุขภาพดีขึ้น ≥ 10% ช่วยโรคร่วมส่วนใหญ่ และ ≥ 15% อาจจำเป็นในโรคร่วมรุนแรง เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ[4]

พื้นฐานสำคัญ: อาหาร การเคลื่อนไหว การนอน และพฤติกรรม

  1. อาหาร — ลดพลังงานลงประมาณ 500–750 กิโลแคลอรีต่อวันจากที่กินอยู่ เน้นผัก โปรตีนเพียงพอ ลดเครื่องดื่มหวานและของทอด รูปแบบอาหารเลือกได้ตามความชอบ สิ่งสำคัญคือทำได้ต่อเนื่อง[2][6]
  2. การเคลื่อนไหว — ออกกำลังกายระดับปานกลาง 150–300 นาทีต่อสัปดาห์ และฝึกกล้ามเนื้ออย่างน้อย 2 วันต่อสัปดาห์ ลดเวลานั่งนิ่งนาน ๆ[8] การฝึกกล้ามเนื้อยิ่งสำคัญเมื่อใช้ยาลดน้ำหนัก เพื่อรักษามวลกล้ามเนื้อ
  3. การนอน — ผู้ใหญ่ควรนอนอย่างน้อย 7 ชั่วโมงต่อคืนเป็นประจำ[9] การนอนน้อยสัมพันธ์กับความหิวและการกินมากขึ้น
  4. พฤติกรรม — ตั้งเป้าที่ทำได้ จดบันทึกอาหารและน้ำหนัก ชั่งน้ำหนักสม่ำเสมอ และติดตามกับทีมสุขภาพเป็นระยะ โปรแกรมที่ได้ผลมักมีการพบผู้ดูแลบ่อยในช่วง 6 เดือนแรก[6]
อยากเริ่มแบบมีแผน ไม่ต้องเดาเองประเมินน้ำหนัก รอบเอว โรคร่วม และวางเป้าหมายที่ทำได้จริง เป็นความลับ
ปรึกษาแพทย์

เมื่อไรจึงพิจารณาใช้ยา

ยาลดน้ำหนักใช้ ร่วมกับ การปรับอาหารและการออกกำลังกายเสมอ ไม่ใช่ใช้แทน[7][13] ฉลากยาที่ได้รับอนุมัติในประเทศไทยและแนวทางสากลมักกำหนดว่า[7][10][11]

ฉันทามติผู้เชี่ยวชาญด้านโรคอ้วนในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ระบุว่า ในประเทศที่นิยามโรคอ้วนที่ BMI ≥ 25 อาจพิจารณาใช้ยาใน BMI 25–26.9 เป็นรายกรณี เพื่อช่วยโรคแทรกซ้อน โดยแพทย์ที่มีประสบการณ์และติดตามใกล้ชิด[3] แนวทางของ Endocrine Society แนะนำให้ประเมินผลประมาณ 3 เดือนหลังใช้ขนาดยาที่เหมาะสม หากน้ำหนักลดไม่ถึง 5% ควรทบทวนหรือเปลี่ยนการรักษา[7]

ไม่ควรใช้ยาลดน้ำหนัก ในหญิงตั้งครรภ์หรือวางแผนตั้งครรภ์ และไม่ควรใช้เพื่อความงามในผู้ที่น้ำหนักไม่เข้าเกณฑ์[4][12]

ยาลดน้ำหนักที่ได้รับอนุมัติในประเทศไทย และผลที่คาดหวังได้

ตัวเลขด้านล่างเป็น ค่าเฉลี่ยจากงานวิจัยหลักของยาแต่ละชนิด ซึ่งทำในกลุ่มประชากร ระยะเวลา และวิธีวิเคราะห์ต่างกัน จึงไม่ควรนำมาเทียบกันตรง ๆ ผลในแต่ละคนแตกต่างกันได้มาก

ยา (ตัวอย่างชื่อการค้า)วิธีใช้ผลในงานวิจัยหลัก (ยา เทียบ ยาหลอก)สถานะในประเทศไทย
Tirzepatide (Mounjaro)ฉีดใต้ผิวหนังสัปดาห์ละครั้งSURMOUNT-1, 72 สัปดาห์: น้ำหนักลด 15.0–20.9% (ตามขนาดยา) เทียบ 3.1%[12]ยาควบคุมพิเศษ มีข้อบ่งใช้ควบคุมน้ำหนัก[11]
Semaglutide 2.4 มก. (Wegovy)ฉีดใต้ผิวหนังสัปดาห์ละครั้งSTEP 1, 68 สัปดาห์: น้ำหนักลด 14.9% เทียบ 2.4%[15]ยาควบคุมพิเศษ มีทะเบียนข้อบ่งใช้ควบคุมน้ำหนัก[10]
Liraglutide 3.0 มก. (Saxenda)ฉีดใต้ผิวหนังวันละครั้งSCALE, 56 สัปดาห์: น้ำหนักลด 8.4 กก. เทียบ 2.8 กก.; ลดได้ ≥ 5% ใน 63.2% เทียบ 27.1%[17]ยาควบคุมพิเศษ มีทะเบียนข้อบ่งใช้ลดน้ำหนัก[18]
Orlistat (Xenical)รับประทานพร้อมมื้ออาหารที่มีไขมันXENDOS, 4 ปี: น้ำหนักลด 5.8 กก. เทียบ 3.0 กก. และลดการเกิดเบาหวาน 37.3%[19]มีทะเบียนตำรับยา (Xenical 120 มก.)[20]
Phentermineรับประทาน ใช้ระยะสั้นตามที่แพทย์กำหนดไม่ใช่ยาสำหรับใช้ระยะยาว ผลข้างเคียง เช่น นอนไม่หลับ กระวนกระวาย หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูง[13]วัตถุออกฤทธิ์ประเภท 2 กระจายผ่าน อย. ไปยังโรงพยาบาลและคลินิกเท่านั้น[13]

สำหรับผู้ที่มีเบาหวานชนิดที่ 2 โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือไขมันพอกตับ แนวทาง ADA แนะนำให้พิจารณายากลุ่ม GLP-1 หรือ GIP/GLP-1 ก่อน เพราะมีหลักฐานว่าช่วยทั้งน้ำหนักและโรคร่วม และ ไม่แนะนำยาที่ผสมขึ้นเอง (compounded) เพราะขาดข้อมูลความปลอดภัยและมาตรฐานการผลิต[4]

Tirzepatide (Mounjaro) คืออะไร เหมาะกับใคร

Tirzepatide ออกฤทธิ์กระตุ้นตัวรับฮอร์โมนลำไส้ 2 ชนิด คือ GIP และ GLP-1 ช่วยให้อิ่มเร็วและนานขึ้น ลดความอยากอาหาร และช่วยควบคุมน้ำตาล ในประเทศไทยได้รับอนุมัติทั้งรักษาเบาหวานชนิดที่ 2 และควบคุมน้ำหนักในผู้ใหญ่ที่เป็นโรคอ้วนหรือน้ำหนักเกินร่วมกับโรคร่วม และจัดเป็น ยาควบคุมพิเศษ ซึ่งต้องจ่ายตามใบสั่งแพทย์[11][23]

อ่านข้อมูลยา Mounjaro ฉบับเต็ม →กลไก ข้อบ่งใช้ตาม อย. ขนาดยา ผลการศึกษา ผลข้างเคียง ข้อห้ามใช้ และวิธีเช็กของแท้ Mounjaro KwikPen ทุกขนาด (2.5–15 มก.) →ราคา การจัดส่งแบบแช่เย็น และขั้นตอนรับยาหลังปรึกษาแพทย์

ยาควบคุมพิเศษ ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ · ราคาที่แจ้งไว้สำหรับผู้รับบริการปรึกษาแพทย์ออนไลน์ หรือผู้รับบริการเดิมที่ต้องการต่อยา (Refill) เท่านั้น คลินิกไม่ได้จำหน่ายยาโดยไม่ผ่านการประเมินของแพทย์

อันตรายของการซื้อยาลดน้ำหนักจากแหล่งที่ไม่ได้รับอนุญาต

สัญญาณเตือน — ขายโดยไม่ต้องพบแพทย์ ขาย “เกรดวิจัย” ให้ผสมเอง ราคาถูกผิดปกติ ไม่มีเลขทะเบียน อย. หรือฉลากผิดปกติ หากเคยใช้ยาลักษณะนี้ ไม่ต้องอาย ปรึกษาแพทย์ได้โดยไม่ตัดสิน

ทำไมต้องใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์

ที่ Dr. Kris Clinic เราดูแลอย่างไร

  1. ปรึกษาแพทย์ (ออนไลน์หรือที่คลินิก) ซักประวัติ น้ำหนัก รอบเอว โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และเป้าหมาย
  2. ประเมินความเหมาะสม ตรวจเพิ่มเติมเมื่อจำเป็น และอธิบายทางเลือกทั้งแบบใช้ยาและไม่ใช้ยา
  3. วางแผนร่วมกัน หากเหมาะสมกับการใช้ยา แพทย์จะกำหนดขนาดเริ่มต้นและแผนเพิ่มขนาด
  4. ติดตามต่อเนื่อง ปรับขนาดยา ดูแลผลข้างเคียง และหยุดหรือเปลี่ยนการรักษาเมื่อไม่ได้ประโยชน์

คำถามที่พบบ่อย

BMI 24 แต่พุงเยอะ ต้องกังวลไหม

BMI 23.0–24.9 ถือว่าน้ำหนักเกินตามเกณฑ์คนไทย และหากรอบเอวเกิน 90 ซม. (ชาย) หรือ 80 ซม. (หญิง) ความเสี่ยงโรคเมตาบอลิกจะสูงขึ้น ควรเริ่มปรับพฤติกรรมและตรวจความดัน น้ำตาล และไขมัน[2]

ใช้ยาลดน้ำหนักแล้วต้องใช้ตลอดไหม

โรคอ้วนเป็นโรคเรื้อรัง งานวิจัยพบว่าเมื่อหยุดยา น้ำหนักมักกลับเพิ่มขึ้น[14] แพทย์จะวางแผนระยะยาวร่วมกับคุณ ทั้งการคงพฤติกรรมที่ดีและการปรับหรือหยุดยาอย่างเหมาะสม

ซื้อปากกายาลดน้ำหนักทางออนไลน์ได้ไหม

ไม่แนะนำ ยาฉีดกลุ่ม GLP-1 ในไทยเป็นยาควบคุมพิเศษ ต้องจ่ายตามใบสั่งแพทย์ และมีรายงานยาปลอมในหลายประเทศ[23][16]

อยากลดน้ำหนักอย่างปลอดภัยและยั่งยืน?

ปรึกษาแพทย์แบบส่วนตัว เป็นความลับ ไม่ตัดสิน · ยาควบคุมพิเศษ ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์

ปรึกษาแพทย์ แชท LINE @dr.krisclinic
นพ. กฤดา เอื้อกฤดาธิการ

นพ. กฤดา เอื้อกฤดาธิการ (Dr. Kris)

แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว (วว. เวชศาสตร์ครอบครัว) ดูแลผู้รับบริการด้านสุขภาพทางเพศ ฮอร์โมน และการดูแลน้ำหนักที่ Dr. Kris Clinic ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

  1. WHO Expert Consultation. Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. Lancet. 2004;363(9403):157–163. doi:10.1016/S0140-6736(03)15268-3
  2. สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) และมหาวิทยาลัยมหิดล. คู่มือแนวทางการจัดการปัญหาอ้วนลงพุงและภาวะแทรกซ้อน. PDF (WHO NCD document repository)
  3. Tham KW, et al. Obesity in South and Southeast Asia—A new consensus on care and management. Obes Rev. 2023;24(2):e13520. doi:10.1111/obr.13520
  4. American Diabetes Association. Pharmacologic Treatment of Obesity in Adults: Standards of Care in Overweight and Obesity. Diabetes Obes Cardiometab Care. 2026;1(1):5–36. doi:10.2337/doci25-0008 (สรุปภาษาไทย: สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย)
  5. Diabetes Prevention Program Research Group (Knowler WC, et al.). Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002;346(6):393–403. doi:10.1056/NEJMoa012512
  6. Jensen MD, et al. 2013 AHA/ACC/TOS Guideline for the Management of Overweight and Obesity in Adults. Circulation. 2014;129(25 Suppl 2):S102–S138. doi:10.1161/01.cir.0000437739.71477.ee
  7. Apovian CM, et al. Pharmacological management of obesity: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2015;100(2):342–362. doi:10.1210/jc.2014-3415
  8. Bull FC, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451–1462. doi:10.1136/bjsports-2020-102955
  9. Watson NF, et al. Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the AASM and SRS. Sleep. 2015;38(6):843–844. doi:10.5665/sleep.4716
  10. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ข้อมูลทะเบียนตำรับยา WEGOVY 2.4 MG FLEXTOUCH เลขทะเบียน 1C 15057/66 (NBC) (ข้อบ่งใช้และประเภทยาควบคุมพิเศษ). fda.moph.go.th
  11. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ข้อมูลทะเบียนตำรับยา MOUNJARO 15 MG KWIKPEN เลขทะเบียน 1C 45/67 (NC). fda.moph.go.th
  12. Jastreboff AM, et al. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med. 2022;387:205–216. doi:10.1056/NEJMoa2206038
  13. กองควบคุมวัตถุเสพติด สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. โรคอ้วนและปัญหาการใช้ยาลดความอ้วน. 2566. fda.moph.go.th
  14. Aronne LJ, et al. Continued Treatment With Tirzepatide for Maintenance of Weight Reduction in Adults With Obesity: The SURMOUNT-4 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2024;331(1):38–48. doi:10.1001/jama.2023.24945
  15. Wilding JPH, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. doi:10.1056/NEJMoa2032183
  16. World Health Organization. WHO issues warning on falsified medicines used for diabetes treatment and weight loss. 20 Jun 2024. who.int
  17. Pi-Sunyer X, et al. A Randomized, Controlled Trial of 3.0 mg of Liraglutide in Weight Management (SCALE). N Engl J Med. 2015;373(1):11–22. doi:10.1056/NEJMoa1411892
  18. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ข้อมูลทะเบียนตำรับยา SAXENDA (liraglutide) เลขทะเบียน 1C 15003/60 (NB). fda.moph.go.th
  19. Torgerson JS, et al. XENical in the prevention of diabetes in obese subjects (XENDOS) study. Diabetes Care. 2004;27(1):155–161. doi:10.2337/diacare.27.1.155
  20. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ข้อมูลยา XENICAL (orlistat) 120 mg เลขทะเบียน 1C 52/60(N). ndi.fda.moph.go.th
  21. Eli Lilly and Company. MOUNJARO (tirzepatide) Prescribing Information (DailyMed) และ European Medicines Agency. Mounjaro SmPC. DailyMed · EMA
  22. U.S. Food and Drug Administration. FDA’s Concerns with Unapproved GLP-1 Drugs Used for Weight Loss. fda.gov
  23. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. อย. ห่วงประชาชนเสี่ยงอันตรายถึงชีวิต ยกระดับ “ปากกาลดน้ำหนัก” เป็นยาควบคุมพิเศษ (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาควบคุมพิเศษ ฉบับที่ 58). 19 มี.ค. 2569. fda.moph.go.th

บทความที่เกี่ยวข้อง

ข้อมูลยาMounjaro (Tirzepatide): กลไก ข้อบ่งใช้ ผลข้างเคียง ยาและราคาการดูแลน้ำหนัก: Mounjaro KwikPen ทุกขนาด อ่านต่อน้ำหนัก ฮอร์โมน และสุขภาพทางเพศ

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา ผลลัพธ์ในแต่ละคนแตกต่างกัน การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลอ้างอิงเป็นไปตามแนวทางเวชปฏิบัติ ณ วันที่ทบทวนล่าสุด

ปรึกษาแพทย์ แชท LINE